आदाय तत्सगुणमाशु विधाय तत्र
सन्धाय बाणमवधार्य तपोधनत्वम् ।
तज्जीवितस्य दयमानमना मनीषी
सम्भूतघोरसमराद्विरराम रामः ॥

अन्वयः AI मनीषी रामः तत् (धनुः) आदाय आशु स-गुणम् विधाय तत्र बाणम् सन्धाय (भृगु-रामस्य) तपः-धनत्वम् अवधार्य तद्-जीवितस्य दयमान-मनाः (सन्) सम्भूत-घोर-समरात् विरराम।

Summary AI Taking that bow, stringing it instantly, and fixing an arrow, the wise Rāma, considering Paraśurāma's status as an ascetic and feeling compassionate for his life, refrained from a terrible battle.

सारांश AI राम ने शीघ्रता से धनुष पर बाण चढ़ाया, किंतु परशुराम को तपस्वी मानकर उनके प्राण लेने के स्थान पर केवल उनकी दिव्य गतियों का अंत कर युद्ध विराम किया।

पदच्छेदः AI

मनीषी	मनीषिन् (१.१)	The wise
रामः	राम (१.१)	Rāma
तत्	तद् (२.१)	that (bow)
आदाय	आदाय (आ√दा+ल्यप्)	having taken
आशु	आशु	quickly
सगुणम्	स–गुण (२.१)	with its string
विधाय	विधाय (वि√धा+ल्यप्)	having made
तत्र	तत्र	on it
बाणम्	बाण (२.१)	an arrow
सन्धाय	सन्धाय (सम्√धा+ल्यप्)	having fixed
तपोधनत्वम्	तपस्–धन–त्व (२.१)	the state of being an ascetic (one whose wealth is penance)
अवधार्य	अवधार्य (अव√धृ+णिच्+ल्यप्)	having considered
तज्जीवितस्य	तद्–जीवित (६.१)	for his life
दयमानमनाः	दयमान (√दय्+शानच्)–मनस् (१.१)	with a compassionate mind
सम्भूतघोरसमरात्	सम्भूत (सम्√भू+क्त)–घोर–समर (५.१)	from the terrible battle that had arisen
विरराम	विरराम (वि√रम् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	refrained

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
आ	दा	य	त	त्स	गु	ण	मा	शु	वि	धा	य	त	त्र
स	न्धा	य	बा	ण	म	व	धा	र्य	त	पो	ध	न	त्व
म्त	ज्जी	वि	त	स्य	द	य	मा	न	म	ना	म	नी	षी
स	म्भू	त	घो	र	स	म	रा	द्वि	र	रा	म	रा	मः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

हितोपदेशः नारायणपण्डितः

कथासरित्सागरः सोमदेवः

About

Resources

Connect