यत्कीर्तिस्तिलकायते सुरवधूसङ्गीतगोष्ठीमुखे
येनाद्यः पितृमान्पुमान्वसुमती येनैव राजन्वती ।
इन्द्रः सङ्गरसङ्कटेषु विजहौ वीरस्य यस्योन्मुख-
प्रेङ्खत्स्यन्दनकेतनाम्बरदशासन्दर्शनाद्दुर्दशाम् ॥
यत्कीर्तिस्तिलकायते सुरवधूसङ्गीतगोष्ठीमुखे
येनाद्यः पितृमान्पुमान्वसुमती येनैव राजन्वती ।
इन्द्रः सङ्गरसङ्कटेषु विजहौ वीरस्य यस्योन्मुख-
प्रेङ्खत्स्यन्दनकेतनाम्बरदशासन्दर्शनाद्दुर्दशाम् ॥
येनाद्यः पितृमान्पुमान्वसुमती येनैव राजन्वती ।
इन्द्रः सङ्गरसङ्कटेषु विजहौ वीरस्य यस्योन्मुख-
प्रेङ्खत्स्यन्दनकेतनाम्बरदशासन्दर्शनाद्दुर्दशाम् ॥
अन्वयः
AI
यत्-कीर्तिः सुर-वधू-सङ्गीत-गोष्ठी-मुखे तिलकायते, येन आद्यः पुमान् पितृमान्, येन एव वसुमती राजन्वती (अभूत्), इन्द्रः सङ्गर-सङ्कटेषु यस्य वीरस्य उन्मुख-प्रेङ्खत्-स्यन्दन-केतन-अम्बर-दशा-सन्दर्शनात् दुर्दशाम् विजहौ।
Summary
AI
His fame adorns the musical gatherings of celestial damsels. Because of him, the primordial being is proud of his son, and the earth is truly well-governed. Indra, in the perils of battle, cast off his distress merely by seeing the fluttering flags of this hero's chariot.
सारांश
AI
जिनकी कीर्ति देवलोक में वंदनीय है और जिनके पराक्रम को देख इंद्र भी निर्भय हुए, उन राजा के कारण पृथ्वी आज श्रेष्ठ शासक वाली हुई।
पदच्छेदः
AI
| यत्कीर्तिः | यद्–कीर्ति (१.१) | Whose fame |
| सुरवधूसङ्गीतगोष्ठीमुखे | सुर–वधू–सङ्गीत (सम्√गै+क्त)–गोष्ठी–मुख (७.१) | at the forefront of the musical assemblies of celestial damsels |
| तिलकायते | तिलकायते (√तिलक +क्यङ् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | acts as a decorative mark |
| येन | यद् (३.१) | By whom |
| आद्यः | आद्य (१.१) | the primordial |
| पुमान् | पुंस् (१.१) | being (Viṣṇu) |
| पितृमान् | पितृमत् (१.१) | is a proud father |
| येन | यद् (३.१) | By whom |
| एव | एव | indeed |
| वसुमती | वसुमती (१.१) | the earth |
| राजन्वती | राजन्वत् (१.१) | has a true king |
| इन्द्रः | इन्द्र (१.१) | Indra |
| सङ्गरसङ्कटेषु | सङ्गर–सङ्कट (७.३) | in the perils of battle |
| यस्य | यद् (६.१) | whose |
| वीरस्य | वीर (६.१) | of the hero |
| उन्मुखप्रेङ्खत्स्यन्दनकेतनाम्बरदशासन्दर्शनात् | उन्मुख–प्रेङ्खत् (प्र√प्रेङ्ख्+शतृ)–स्यन्दन–केतन–अम्बर–दशा–सन्दर्शन (सम्√दृश्+ल्युट्, ५.१) | from the mere sight of the fluttering edge of the banner on his forward-moving chariot |
| दुर्दशाम् | दुर्–दशा (२.१) | distress |
| विजहौ | विजहौ (वि√हा कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | abandoned |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| य | त्की | र्ति | स्ति | ल | का | य | ते | सु | र | व | धू | स | ङ्गी | त | गो | ष्ठी | मु | खे |
| ये | ना | द्यः | पि | तृ | मा | न्पु | मा | न्व | सु | म | ती | ये | नै | व | रा | ज | न्व | ती |
| इ | न्द्रः | स | ङ्ग | र | स | ङ्क | टे | षु | वि | ज | हौ | वी | र | स्य | य | स्यो | न्मु | ख |
| प्रे | ङ्ख | त्स्य | न्द | न | के | त | ना | म्ब | र | द | शा | स | न्द | र्श | ना | द्दु | र्द | शाम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.