रामे बाहुबलं विवृण्वति धनुर्वंशे गुणारोपणं
नाभूत्केवलमात्मना तिलकिते वंशेऽपि वैकर्तने ।
आकृष्टं नितरां तदेव न परं सीतामनोऽपि द्रुतं
भङ्गस्तस्य न केवलं क्षितिभुजां दोःस्तम्भदम्भस्य च ॥
रामे बाहुबलं विवृण्वति धनुर्वंशे गुणारोपणं
नाभूत्केवलमात्मना तिलकिते वंशेऽपि वैकर्तने ।
आकृष्टं नितरां तदेव न परं सीतामनोऽपि द्रुतं
भङ्गस्तस्य न केवलं क्षितिभुजां दोःस्तम्भदम्भस्य च ॥
नाभूत्केवलमात्मना तिलकिते वंशेऽपि वैकर्तने ।
आकृष्टं नितरां तदेव न परं सीतामनोऽपि द्रुतं
भङ्गस्तस्य न केवलं क्षितिभुजां दोःस्तम्भदम्भस्य च ॥
अन्वयः
AI
रामे बाहु-बलम् विवृण्वति (सति) धनुः-वंशे गुण-आरोपणम् केवलम् नाभूत्, आत्मना तिलकिते वैकर्तने वंशे अपि (गुण-आरोपणम् अभूत्)। तद् (धनुः) एव नितराम् आकृष्टम् न, परम् सीता-मनः अपि द्रुतम् (आकृष्टम्)। तस्य (धनुषः) भङ्गः न केवलम्, क्षिति-भुजाम् दोः-स्तम्भ-दम्भस्य च (भङ्गः अभूत्)।
Summary
AI
As Rāma displayed his prowess, the stringing occurred not only on the bow's bamboo frame but also brought glory to his solar dynasty. Not only was the bow drawn, but Sītā's heart was instantly attracted. Its breaking shattered not just the bow, but also the pride of the assembled kings' pillar-like arms.
सारांश
AI
राम द्वारा धनुष चढ़ाने पर न केवल प्रत्यंचा खिंची बल्कि उनके सूर्यवंश का गौरव बढ़ा, सीता का मन द्रवित हुआ और अहंकारी राजाओं का मान भंग हुआ।
पदच्छेदः
AI
| रामे | राम (७.१) | As Rāma |
| बाहुबलम् | बाहु–बल (२.१) | the strength of his arms |
| विवृण्वति | विवृण्वत् (वि√वृ+शतृ, ७.१) | was displaying |
| धनुर्वंशे | धनुस्–वंश (७.१) | on the bamboo-bow |
| गुणारोपणम् | गुण–आरोपण (आ√रुह्+णिच्+ल्युट्, १.१) | the stringing |
| केवलम् | केवलम् | only |
| न | न | not |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | happened |
| आत्मना | आत्मन् (३.१) | by him |
| तिलकिते | तिलकित (√तिलक्+क्त), ७.१ | adorned |
| वैकर्तने | वैकर्तन (७.१) | in the solar |
| वंशे | वंश (७.१) | dynasty |
| अपि | अपि | also |
| तद् | तद् (१.१) | That (bow) |
| एव | एव | only |
| नितराम् | नितराम् | fully |
| आकृष्टम् | आकृष्ट (आ√कृष्+क्त, १.१) | was drawn |
| न | न | not |
| परम् | परम् | but |
| सीतामनः | सीता–मनस् (१.१) | Sītā's heart |
| अपि | अपि | also |
| द्रुतम् | द्रुतम् | instantly |
| तस्य | तद् (६.१) | Its |
| भङ्गः | भङ्ग (√भञ्ज्+घञ्, १.१) | breaking |
| न | न | not |
| केवलम् | केवलम् | only |
| क्षितिभुजाम् | क्षिति–भुज् (√भुज्+क्विप्, ६.३) | of the kings |
| दोःस्तम्भदम्भस्य | दोस्–स्तम्भ–दम्भ (६.१) | of the pride of their pillar-like arms |
| च | च | and |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| रा | मे | बा | हु | ब | लं | वि | वृ | ण्व | ति | ध | नु | र्वं | शे | गु | णा | रो | प | णं |
| ना | भू | त्के | व | ल | मा | त्म | ना | ति | ल | कि | ते | वं | शे | ऽपि | वै | क | र्त | ने |
| आ | कृ | ष्टं | नि | त | रां | त | दे | व | न | प | रं | सी | ता | म | नो | ऽपि | द्रु | तं |
| भ | ङ्ग | स्त | स्य | न | के | व | लं | क्षि | ति | भु | जां | दोः | स्त | म्भ | द | म्भ | स्य | च |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.