उद्यत्प्राञ्जलयो रथद्विपगताश्चापद्वितीयैः करै-
र्यस्यैकादशवाहिनीनृपतयस्तिष्ठन्ति वाक्योन्मुखाः ।
भीष्मो रामशरावलीढकवचस्तातश्च योद्धा रणे
व्यक्तं निर्जित एव सोऽप्यतिरथः कालेन दुर्योधनः ॥
उद्यत्प्राञ्जलयो रथद्विपगताश्चापद्वितीयैः करै-
र्यस्यैकादशवाहिनीनृपतयस्तिष्ठन्ति वाक्योन्मुखाः ।
भीष्मो रामशरावलीढकवचस्तातश्च योद्धा रणे
व्यक्तं निर्जित एव सोऽप्यतिरथः कालेन दुर्योधनः ॥
र्यस्यैकादशवाहिनीनृपतयस्तिष्ठन्ति वाक्योन्मुखाः ।
भीष्मो रामशरावलीढकवचस्तातश्च योद्धा रणे
व्यक्तं निर्जित एव सोऽप्यतिरथः कालेन दुर्योधनः ॥
अन्वयः
AI
रथ-द्विप-गताः एकादश-वाहिनी-नृपतयः उद्यत्-प्राञ्जलयः चाप-द्वितीयैः करैः यस्य वाक्य-उन्मुखाः तिष्ठन्ति, रणे राम-शर-आवलीढ-कवचः भीष्मः तातः च योद्धा (यस्य पक्षे), सः अपि अतिरथः दुर्योधनः कालेन व्यक्तम् निर्जितः एव ।
Summary
AI
Even that great warrior Duryodhana—before whom kings of eleven armies stood with palms joined atop chariots and elephants, and who had Bhīṣma and my father as warriors—has clearly been conquered by Time.
सारांश
AI
जिसके समक्ष ग्यारह अक्षौहिणी सेना के राजा हाथ जोड़कर खड़े रहते थे, वह महान योद्धा दुर्योधन भी काल के क्रूर प्रभाव से पराजित होकर धराशायी हो गया है।
पदच्छेदः
AI
| रथद्विपगताः | रथ–द्विप–गत (√गम्+क्त, १.३) | mounted on chariots and elephants |
| एकादशवाहिनीनृपतयः | एकादशन्–वाहिनी–नृपति (१.३) | kings of eleven armies |
| उद्यत्प्राञ्जलयः | उद्यत (उत्√यम्+क्त)–प्राञ्जलि (१.३) | with joined palms raised |
| चापद्वितीयैः | चाप–द्वितीय (३.३) | accompanied by bows |
| करैः | कर (३.३) | with hands |
| यस्य | यद् (६.१) | before whom |
| वाक्योन्मुखाः | वाक्य–उन्मुख (१.३) | attentive to his words |
| तिष्ठन्ति | तिष्ठन्ति (√स्था कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | stand |
| रणे | रण (७.१) | in battle |
| रामशरावलीढकवचः | राम–शर–आलीढ (आ√लिह्+क्त)–कवच (१.१) | whose armor was licked by the arrows of (Parashu)rāma |
| भीष्मः | भीष्म (१.१) | Bhīṣma |
| तातः | तात (१.१) | my father |
| च | च | and |
| योद्धा | योद्धृ (१.१) | warrior |
| सः | तद् (१.१) | he |
| अपि | अपि | even |
| अतिरथः | अतिरथ (१.१) | the great warrior |
| दुर्योधनः | दुर्योधन (१.१) | Duryodhana |
| कालेन | काल (३.१) | by Time |
| व्यक्तम् | व्यक्तम् | clearly |
| निर्जितः | निर्जित (निर्√जि+क्त, १.१) | was conquered |
| एव | एव | indeed |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| उ | द्य | त्प्रा | ञ्ज | ल | यो | र | थ | द्वि | प | ग | ता | श्चा | प | द्वि | ती | यैः | क | रै |
| र्य | स्यै | का | द | श | वा | हि | नी | नृ | प | त | य | स्ति | ष्ठ | न्ति | वा | क्यो | न्मु | खाः |
| भी | ष्मो | रा | म | श | रा | व | ली | ढ | क | व | च | स्ता | त | श्च | यो | द्धा | र | णे |
| व्य | क्तं | नि | र्जि | त | ए | व | सो | ऽप्य | ति | र | थः | का | ले | न | दु | र्यो | ध | नः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.