श्लाघ्यश्रीरभिमानदीप्तहृदयो दुर्योधनो मे पिता
तुल्येनाभिमुखं रणे हत इति त्वं शोकमेवं त्यज ।
स्पृष्ट्वा चैव युधिष्ठिरस्य विपुलं क्षौमापसव्यं भुजं
देयं पाण्डुसुतैस्त्वया मम समं नामावसाने जलम् ॥
श्लाघ्यश्रीरभिमानदीप्तहृदयो दुर्योधनो मे पिता
तुल्येनाभिमुखं रणे हत इति त्वं शोकमेवं त्यज ।
स्पृष्ट्वा चैव युधिष्ठिरस्य विपुलं क्षौमापसव्यं भुजं
देयं पाण्डुसुतैस्त्वया मम समं नामावसाने जलम् ॥
तुल्येनाभिमुखं रणे हत इति त्वं शोकमेवं त्यज ।
स्पृष्ट्वा चैव युधिष्ठिरस्य विपुलं क्षौमापसव्यं भुजं
देयं पाण्डुसुतैस्त्वया मम समं नामावसाने जलम् ॥
अन्वयः
AI
श्लाघ्य-श्रीः अभिमान-दीप्त-हृदयः मे पिता दुर्योधनः रणे तुल्येन अभिमुखम् हतः इति त्वम् एवम् शोकम् त्यज । युधिष्ठिरस्य विपुलम् क्षौम-अपसव्यम् भुजम् स्पृष्ट्वा च एव पाण्डु-सुतैः त्वया मम समम् नाम-अवसाने जलम् देयम् ।
Summary
AI
Renounce your grief, for my father Duryodhana, of praiseworthy glory and a heart lit by pride, was slain facing an equal in battle. Touching the broad, silk-clad arm of Yudhiṣṭhira, you must offer the funeral water along with the sons of Pāṇḍu at the end of my life.
सारांश
AI
स्वाभिमानी मेरे पिता दुर्योधन रणभूमि में अपने समान योद्धा के हाथों वीरगति को प्राप्त हुए हैं, ऐसा समझकर तुम शोक छोड़ दो। अब तुम युधिष्ठिर का हाथ पकड़कर पांडवों से मेरे निमित्त जलांजलि दिलवाना।
पदच्छेदः
AI
| श्लाघ्यश्रीः | श्लाघ्य (√श्लाघ्+ण्यत्)–श्री (१.१) | of praiseworthy glory |
| अभिमानदीप्तहृदयः | अभिमान–दीप्त (√दीप्+क्त)–हृदय (१.१) | with a heart lit by pride |
| मे | अस्मद् (६.१) | my |
| पिता | पितृ (१.१) | father |
| दुर्योधनः | दुर्योधन (१.१) | Duryodhana |
| रणे | रण (७.१) | in battle |
| तुल्येन | तुल्य (३.१) | by an equal |
| अभिमुखम् | अभिमुखम् | facing |
| हतः | हत (√हन्+क्त, १.१) | was slain |
| इति | इति | thus (thinking) |
| त्वम् | युष्मद् (१.१) | you |
| एवम् | एवम् | this |
| शोकम् | शोक (२.१) | grief |
| त्यज | त्यज (√त्यज् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | abandon |
| युधिष्ठिरस्य | युधिष्ठिर (६.१) | of Yudhiṣṭhira |
| विपुलम् | विपुल (२.१) | broad |
| क्षौमापसव्यम् | क्षौम–अपसव्य (२.१) | draped with a silk upper cloth |
| भुजम् | भुज (२.१) | arm |
| स्पृष्ट्वा | स्पृष्ट्वा (√स्पृश्+क्त्वा) | having touched |
| च | च | and |
| एव | एव | indeed |
| पाण्डुसुतैः | पाण्डु–सुत (३.३) | with the sons of Pāṇḍu |
| त्वया | युष्मद् (३.१) | by you |
| मम | अस्मद् (६.१) | to me |
| समम् | समम् | along with |
| नामावसाने | नामन्–अवसान (७.१) | at the end of my life (name) |
| जलम् | जल (२.१) | water |
| देयम् | देय (√दा+यत्, २.१) | is to be given |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| श्ला | घ्य | श्री | र | भि | मा | न | दी | प्त | हृ | द | यो | दु | र्यो | ध | नो | मे | पि | ता |
| तु | ल्ये | ना | भि | मु | खं | र | णे | ह | त | इ | ति | त्वं | शो | क | मे | वं | त्य | ज |
| स्पृ | ष्ट्वा | चै | व | यु | धि | ष्ठि | र | स्य | वि | पु | लं | क्षौ | मा | प | स | व्यं | भु | जं |
| दे | यं | पा | ण्डु | सु | तै | स्त्व | या | म | म | स | मं | ना | मा | व | सा | ने | ज | लम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.