वेदोक्तैर्विविधैर्मखैरभिमतैरिष्टं धृता बान्धवाः
शत्रूणामुपरि स्थितं प्रियशतान्न व्यंसिताः संश्रिताः ।
युद्धेऽष्टादशवाहिनीनृपतयः सन्तापिता निग्रहे
मानं मानिनि वीक्ष्य मे नहि रुदन्त्येवंविधानां स्त्रियः ॥
वेदोक्तैर्विविधैर्मखैरभिमतैरिष्टं धृता बान्धवाः
शत्रूणामुपरि स्थितं प्रियशतान्न व्यंसिताः संश्रिताः ।
युद्धेऽष्टादशवाहिनीनृपतयः सन्तापिता निग्रहे
मानं मानिनि वीक्ष्य मे नहि रुदन्त्येवंविधानां स्त्रियः ॥
शत्रूणामुपरि स्थितं प्रियशतान्न व्यंसिताः संश्रिताः ।
युद्धेऽष्टादशवाहिनीनृपतयः सन्तापिता निग्रहे
मानं मानिनि वीक्ष्य मे नहि रुदन्त्येवंविधानां स्त्रियः ॥
अन्वयः
AI
(मया) वेद-उक्तैः विविधैः अभिमतैः मखैः इष्टम्, बान्धवाः धृताः, शत्रूणाम् उपरि स्थितम्, प्रिय-शतात् संश्रिताः न व्यंसिताः, युद्धे निग्रहे अष्टादश-वाहिनी-नृपतयः सन्तापिताः, (हे) मानिनि! मे मानम् वीक्ष्य (रोदनं मा कुरु), एवम्-विधानाम् स्त्रियः न हि रुदन्ति ।
Summary
AI
I performed sacrifices according to the Vedas, supported my kin, stood above my enemies, and never deceived those who sought refuge. In battle, I scorched the kings of eighteen armies. O proud woman, seeing my honor, know that wives of such men do not weep.
सारांश
AI
मैंने शास्त्रोक्त यज्ञ किए, परिजनों का पालन किया, शत्रुओं पर शासन किया और आश्रितों की रक्षा की। युद्ध में महान राजाओं को पराजित किया है। मेरे ऐसे पुरुषार्थ को देखकर वीर पत्नियां शोक में नहीं रोतीं।
पदच्छेदः
AI
| वेदोक्तैः | वेद–उक्त (√वच्+क्त, ३.३) | by Veda-ordained |
| विविधैः | विविध (३.३) | various |
| अभिमतैः | अभिमत (अभि√मन्+क्त, ३.३) | desired |
| मखैः | मख (३.३) | sacrifices |
| इष्टम् | इष्ट (√यज्+क्त, १.१) | it was sacrificed |
| बान्धवाः | बान्धव (१.३) | kinsmen |
| धृताः | धृत (√धृ+क्त, १.३) | were supported |
| शत्रूणाम् | शत्रु (६.३) | of enemies |
| उपरि | उपरि | above |
| स्थितम् | स्थित (√स्था+क्त, १.१) | it was stood |
| प्रियशतात् | प्रिय–शत (५.१) | out of hundreds of favors |
| संश्रिताः | संश्रित (सम्√श्रि+क्त, १.३) | those who sought refuge |
| न | न | not |
| व्यंसिताः | व्यंसित (वि√अंस्+णिच्+क्त), १.३ | were deceived |
| युद्धे | युद्ध (७.१) | in battle |
| निग्रहे | निग्रह (७.१) | in subjugation |
| अष्टादशवाहिनीनृपतयः | अष्टादशन्–वाहिनी–नृपति (१.३) | kings of eighteen armies |
| सन्तापिताः | सन्तापित (सम्√तप्+णिच्+क्त, १.३) | were scorched |
| मानिनि | मानिनी (८.१) | O proud woman |
| मे | अस्मद् (६.१) | my |
| मानम् | मान (२.१) | honor |
| वीक्ष्य | वीक्ष्य (वि√ईक्ष्+ल्यप्) | seeing |
| एवंविधानाम् | एवम्–विधा (६.३) | of such kind (of men) |
| स्त्रियः | स्त्री (१.३) | wives |
| न | न | not |
| हि | हि | indeed |
| रुदन्ति | रुदन्ति (√रुद् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | weep |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वे | दो | क्तै | र्वि | वि | धै | र्म | खै | र | भि | म | तै | रि | ष्टं | धृ | ता | बा | न्ध | वाः |
| श | त्रू | णा | मु | प | रि | स्थि | तं | प्रि | य | श | ता | न्न | व्यं | सि | ताः | सं | श्रि | ताः |
| यु | द्धे | ऽष्टा | द | श | वा | हि | नी | नृ | प | त | यः | स | न्ता | पि | ता | नि | ग्र | हे |
| मा | नं | मा | नि | नि | वी | क्ष्य | मे | न | हि | रु | द | न्त्ये | वं | वि | धा | नां | स्त्रि | यः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.