भिन्ना मे भ्रुकुटी गदानिपतितैर्या युद्धकालोत्थितै-
र्वक्षस्युत्पतितैः प्रहाररुधिरैर्हारावकाशो हृतः ।
पश्येमौ व्रणकाञ्चनाङ्गदधरौ पर्याप्तशोभौ भुजौ
भर्ता ते न पराङ्मुखो युधि हतः किं क्षत्त्रिये रोदिषि ॥
भिन्ना मे भ्रुकुटी गदानिपतितैर्या युद्धकालोत्थितै-
र्वक्षस्युत्पतितैः प्रहाररुधिरैर्हारावकाशो हृतः ।
पश्येमौ व्रणकाञ्चनाङ्गदधरौ पर्याप्तशोभौ भुजौ
भर्ता ते न पराङ्मुखो युधि हतः किं क्षत्त्रिये रोदिषि ॥
र्वक्षस्युत्पतितैः प्रहाररुधिरैर्हारावकाशो हृतः ।
पश्येमौ व्रणकाञ्चनाङ्गदधरौ पर्याप्तशोभौ भुजौ
भर्ता ते न पराङ्मुखो युधि हतः किं क्षत्त्रिये रोदिषि ॥
अन्वयः
AI
युद्ध-काल-उत्थितैः गदा-निपतितैः मे या भ्रुकुटी भिन्ना, वक्षसि उत्पतितैः प्रहार-रुधिरैः हार-अवकाशः हृतः, व्रण-काञ्चन-अङ्गद-धरौ पर्याप्त-शोभौ इमौ भुजौ पश्य, ते भर्ता युधि पराङ्मुखः न हतः, (हे) क्षत्रिये! किम् रोदिषि?
Summary
AI
My brow was split by mace-blows in battle, and the blood from wounds on my chest has replaced my necklace. Look at these arms, adorned with wounds as if with golden bracelets. Your husband was not slain while fleeing; O Kṣatriya lady, why do you weep?
सारांश
AI
गदा के प्रहारों से मेरी भृकुटियां छिन्न-भिन्न हो गई हैं और वक्ष पर बहते रक्त ने हार का स्थान ले लिया है। हे क्षत्राणी! युद्ध के घावों से सुशोभित इन भुजाओं को देखो, तुम्हारा पति पीठ दिखाकर नहीं बल्कि वीरगति को प्राप्त हुआ है, अतः विलाप मत करो।
पदच्छेदः
AI
| युद्धकालोत्थितैः | युद्ध–काल–उत्थित (उत्√स्था+क्त, ३.३) | by those arising in battle-time |
| गदानिपतितैः | गदा–निपतित (नि√पत्+क्त, ३.३) | by the fallen mace-blows |
| मे | अस्मद् (६.१) | my |
| या | यद् (१.१) | which |
| भ्रुकुटी | भ्रुकुटी (१.१) | brow |
| भिन्ना | भिन्न (√भिद्+क्त, १.१) | was split |
| वक्षसि | वक्षस् (७.१) | on the chest |
| उत्पतितैः | उत्पतित (उत्√पत्+क्त, ३.३) | by gushing |
| प्रहाररुधिरैः | प्रहार–रुधिर (३.३) | blood from wounds |
| हारावकाशः | हार–अवकाश (१.१) | the place for a necklace |
| हृतः | हृत (√हृ+क्त, १.१) | was taken |
| व्रणकाञ्चनाङ्गदधरौ | व्रण–काञ्चन–अङ्गद–धर (√धृ+अच्, २.२) | wearing wounds as golden armlets |
| पर्याप्तशोभौ | पर्याप्त–शोभा (२.२) | of sufficient beauty |
| इमौ | इदम् (२.२) | these two |
| भुजौ | भुज (२.२) | arms |
| पश्य | पश्य (√दृश् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | see |
| ते | युष्मद् (६.१) | your |
| भर्ता | भर्तृ (१.१) | husband |
| युधि | युध् (७.१) | in battle |
| पराङ्मुखः | पराञ्च्–मुख (१.१) | with his back turned |
| न | न | not |
| हतः | हत (√हन्+क्त, १.१) | was slain |
| क्षत्रिये | क्षत्रिया (८.१) | O Kṣatriya lady |
| किम् | किम् | why |
| रोदिषि | रोदिषि (√रुद् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | do you weep |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| भि | न्ना | मे | भ्रु | कु | टी | ग | दा | नि | प | ति | तै | र्या | यु | द्ध | का | लो | त्थि | तै |
| र्व | क्ष | स्यु | त्प | ति | तैः | प्र | हा | र | रु | धि | रै | र्हा | रा | व | का | शो | हृ | तः |
| प | श्ये | मौ | व्र | ण | का | ञ्च | ना | ङ्ग | द | ध | रौ | प | र्या | प्त | शो | भौ | भु | जौ |
| भ | र्ता | ते | न | प | रा | ङ्मु | खो | यु | धि | ह | तः | किं | क्ष | त्त्रि | ये | रो | दि | षि |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.