उपलविषमा नागेन्द्राणां शरीरधराधरा
दिशि दिशि कृता गृध्रावासा हतातिरथा रथाः ।
अवनिपतयः स्वर्गं प्राप्ताः क्रियामरणे रणे
प्रतिमुखमिमे तत्तत् कृत्वा चिरं निहताहताः ॥
उपलविषमा नागेन्द्राणां शरीरधराधरा
दिशि दिशि कृता गृध्रावासा हतातिरथा रथाः ।
अवनिपतयः स्वर्गं प्राप्ताः क्रियामरणे रणे
प्रतिमुखमिमे तत्तत् कृत्वा चिरं निहताहताः ॥
दिशि दिशि कृता गृध्रावासा हतातिरथा रथाः ।
अवनिपतयः स्वर्गं प्राप्ताः क्रियामरणे रणे
प्रतिमुखमिमे तत्तत् कृत्वा चिरं निहताहताः ॥
अन्वयः
AI
दिशि दिशि उपल-विषमाः नाग-इन्द्राणां शरीर-धराधराः (सन्ति)। गृध्र-आवासाः हत-अतिरथाः रथाः (सन्ति)। अवनिपतयः रणे क्रिया-मरणे प्रति-मुखम् इमे तत्-तत् कृत्वा चिरं निहत-अहताः (सन्ति तथा) स्वर्गं प्राप्ताः।
Summary
AI
In every direction, the bodies of great elephants lie like uneven rocks. Chariots, their great warriors slain, have become dwellings for vultures. These kings, having performed their duties in battle and fought face-to-face, have finally attained heaven after a long struggle of killing and being killed.
सारांश
AI
हाथियों के शवों से दुर्गम बनी यह भूमि गिद्धों का निवास बन गई है। रथ नष्ट हो चुके हैं और वीरतापूर्वक लड़ते हुए राजा रणभूमि में वीरगति पाकर स्वर्ग सिधार गए हैं।
पदच्छेदः
AI
| उपलविषमाः | उपल–विषम (१.३) | uneven like rocks |
| नागेन्द्राणाम् | नाग–इन्द्र (६.३) | of great elephants |
| शरीरधराधराः | शरीर–धराधर (१.३) | the body-mountains |
| दिशि | दिश् (७.१) | in direction |
| दिशि | दिश् (७.१) | in direction |
| कृताः | कृत (√कृ+क्त, १.३) | are made |
| गृध्रावासाः | गृध्र–आवास (१.३) | dwellings for vultures |
| हतातिरथाः | हत (√हन्+क्त)–अतिरथ (१.३) | whose great warriors are slain |
| रथाः | रथ (१.३) | chariots |
| अवनिपतयः | अवनि–पति (१.३) | kings |
| स्वर्गम् | स्वर्ग (२.१) | to heaven |
| प्राप्ताः | प्राप्त (प्र√आप्+क्त, १.३) | have attained |
| क्रियामरणे | क्रिया–मरण (७.१) | in the duty of death |
| रणे | रण (७.१) | in battle |
| प्रतिमुखम् | प्रतिमुख | face-to-face |
| इमे | इदम् (१.३) | these |
| तत्तत् | तद् (२.१)–तद् (२.१) | that and that |
| कृत्वा | कृत्वा (√कृ+क्त्वा) | having done |
| चिरम् | चिर | for a long time |
| निहताहताः | निहत (नि√हन्+क्त)–आहत (आ√हन्+क्त, १.३) | killing and being killed |
छन्दः
हरिणी [१७: नसमरसलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| उ | प | ल | वि | ष | मा | ना | गे | न्द्रा | णां | श | री | र | ध | रा | ध | रा |
| दि | शि | दि | शि | कृ | ता | गृ | ध्रा | वा | सा | ह | ता | ति | र | था | र | थाः |
| अ | व | नि | प | त | यः | स्व | र्गं | प्रा | प्ताः | क्रि | या | म | र | णे | र | णे |
| प्र | ति | मु | ख | मि | मे | त | त्त | त्कृ | त्वा | चि | रं | नि | ह | ता | ह | ताः |
| न | स | म | र | स | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.