वैरस्यायतनं बलस्य निकषं मानप्रतिष्ठागृहं
युद्धेष्वप्सरसां स्वयंवरसभां शौर्यप्रतिष्ठां नृणाम् ।
राज्ञां पश्चिमकालवीरशयनं प्राणाग्निहोमक्रतुं
सम्प्राप्ता रणसञ्ज्ञमाश्रमपदं राज्ञां नभःसङ्क्रमम् ॥
वैरस्यायतनं बलस्य निकषं मानप्रतिष्ठागृहं
युद्धेष्वप्सरसां स्वयंवरसभां शौर्यप्रतिष्ठां नृणाम् ।
राज्ञां पश्चिमकालवीरशयनं प्राणाग्निहोमक्रतुं
सम्प्राप्ता रणसञ्ज्ञमाश्रमपदं राज्ञां नभःसङ्क्रमम् ॥
युद्धेष्वप्सरसां स्वयंवरसभां शौर्यप्रतिष्ठां नृणाम् ।
राज्ञां पश्चिमकालवीरशयनं प्राणाग्निहोमक्रतुं
सम्प्राप्ता रणसञ्ज्ञमाश्रमपदं राज्ञां नभःसङ्क्रमम् ॥
अन्वयः
AI
वैरस्य आयतनम् बलस्य निकषम् मान-प्रतिष्ठा-गृहम् युद्धेषु अप्सरसां स्वयम्-वर-सभां नृणाम् शौर्य-प्रतिष्ठां राज्ञां पश्चिम-काल-वीर-शयनं प्राण-अग्नि-होम-क्रतुम् नभः-सङ्क्रमम् रण-सञ्ज्ञम् आश्रम-पदम् राज्ञाम् सम्प्राप्ता (अस्ति)।
Summary
AI
The kings have reached the field of battle, which is the abode of enmity, the touchstone of strength, and the home of honor. It serves as a bridegroom-choice hall for celestial nymphs, a monument to human valor, the final bed for heroes, a sacrifice where life is the oblation, and a gateway to the heavens.
सारांश
AI
यह युद्धभूमि वैर का निवास, बल की कसौटी, अप्सराओं का स्वयंवर स्थल और वीरों की अंतिम शय्या है, जो एक महान यज्ञ और स्वर्ग के मार्ग की भांति प्रतीत होती है।
पदच्छेदः
AI
| वैरस्य | वैर (६.१) | of enmity |
| आयतनम् | आयतन (२.१) | the abode |
| बलस्य | बल (६.१) | of strength |
| निकषम् | निकष (२.१) | the touchstone |
| मानप्रतिष्ठागृहम् | मान–प्रतिष्ठा–गृह (२.१) | the home of honor and establishment |
| युद्धेषु | युद्ध (७.३) | in battles |
| अप्सरसाम् | अप्सरस् (६.३) | of celestial nymphs |
| स्वयंवरसभां | स्वयम्–वर–सभा (२.१) | the bridegroom-choice hall |
| शौर्यप्रतिष्ठां | शौर्य–प्रतिष्ठा (२.१) | the monument to valor |
| नृणाम् | नृ (६.३) | of men |
| राज्ञाम् | राजन् (६.३) | of kings |
| पश्चिमकालवीरशयनम् | पश्चिम–काल–वीर–शयन (२.१) | the final bed for heroes |
| प्राणाग्निहोमक्रतुम् | प्राण–अग्नि–होम–क्रतु (२.१) | the sacrifice where life is the oblation |
| सम्प्राप्ताः | सम्प्राप्त (सम्+प्र√आप्+क्त, १.३) | have reached |
| रणसञ्ज्ञम् | रण–सञ्ज्ञा (२.१) | named 'battle' |
| आश्रमपदम् | आश्रम–पद (२.१) | the hermitage-place |
| राज्ञाम् | राजन् (६.३) | of kings |
| नभःसङ्क्रमम् | नभस्–सङ्क्रम (२.१) | the gateway to the heavens |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वै | र | स्या | य | त | नं | ब | ल | स्य | नि | क | षं | मा | न | प्र | ति | ष्ठा | गृ | हं |
| यु | द्धे | ष्व | प्स | र | सां | स्व | यं | व | र | स | भां | शौ | र्य | प्र | ति | ष्ठां | नृ | णाम् |
| रा | ज्ञां | प | श्चि | म | का | ल | वी | र | श | य | नं | प्रा | णा | ग्नि | हो | म | क्र | तुं |
| स | म्प्रा | प्ता | र | ण | स | ञ्ज्ञ | मा | श्र | म | प | दं | रा | ज्ञां | न | भः | स | ङ्क्र | मम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.