वीर्याकरः सुतशतप्रविभक्तचक्षु-
र्दर्पोद्यतः कनकयूपविलम्बबाहुः ।
सृष्टो ध्रुवं त्रिदिवरक्षणजातशङ्कै-
र्देवैररातितिमिराञ्जलिताडिताक्षः ॥

अन्वयः AI वीर्य-आकरः सुत-शते प्रविभक्त-चक्षुः दर्प-उद्यतः कनक-यूप-विलम्बि-बाहुः अराति-तिमिर-अञ्जलि-ताडित-अक्षः (अयं धृतराष्ट्रः) त्रिदिव-रक्षण-जात-शङ्कैः देवैः ध्रुवं सृष्टः ॥

Summary AI Dhṛtarāṣṭra, a source of valor with his vision divided among a hundred sons and arms like golden pillars, was surely created blind by the gods who feared his potential and sought to protect heaven from his pride.

सारांश AI सौ पुत्रों के पिता और स्वर्ण के समान विशाल भुजाओं वाले पराक्रमी धृतराष्ट्र की दृष्टि को शत्रुओं के अन्धकार ने ग्रस लिया है, मानो देवताओं ने ही उनके तेज से भयभीत होकर ऐसा किया हो।

पदच्छेदः AI

वीर्याकरः	वीर्य–आकर (१.१)	a mine of valor
सुतशतप्रविभक्तचक्षुः	सुत–शत–प्रविभक्त (प्र+वि√भज्+क्त)–चक्षुस् (१.१)	whose vision was divided among a hundred sons
दर्पोद्यतः	दर्प–उद्यत (उद्√यम्+क्त), १.१	arisen from pride
कनकयूपविलम्बबाहुः	कनक–यूप–विलम्बिन् (वि√लम्ब्)–बाहु (१.१)	whose long arms were like golden sacrificial posts
सृष्टः	सृष्ट (√सृज्+क्त, १.१)	was created
ध्रुवम्	ध्रुव (२.१)	surely
त्रिदिवरक्षणजातशङ्कैः	त्रिदिव–रक्षण–जात (√जन्+क्त)–शङ्का (३.३)	by those in whom fear arose for the protection of heaven
देवैः	देव (३.३)	by the gods
अरातितिमिराञ्जलिताडिताक्षः	अराति–तिमिर–अञ्जलि–ताडित (√तड्+णिच्+क्त)–अक्ष (१.१)	whose eyes were struck by a handful of the darkness of being without an enemy

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
वी	र्या	क	रः	सु	त	श	त	प्र	वि	भ	क्त	च	क्षु
र्द	र्पो	द्य	तः	क	न	क	यू	प	वि	ल	म्ब	बा	हुः
सृ	ष्टो	ध्रु	वं	त्रि	दि	व	र	क्ष	ण	जा	त	श	ङ्कै
र्दे	वै	र	रा	ति	ति	मि	रा	ञ्ज	लि	ता	डि	ता	क्षः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

पञ्चरात्रम् भासः

स्वप्नवासवदत्तम् भासः

About

Resources

Connect