आदीप्तानलदारुणाज्जतुगृहाद् बुद्ध्यात्मनिर्वाहिणा
युद्धे वैश्रवणालयेऽचलशिलावेगप्रतिस्फालिना ।
भीमेनाद्य हिडिम्बराक्षसपतिप्राणप्रतिग्राहिणा
यद्येवं समवैषि मां छलजितं भो राम नाहं जितः ॥
आदीप्तानलदारुणाज्जतुगृहाद् बुद्ध्यात्मनिर्वाहिणा
युद्धे वैश्रवणालयेऽचलशिलावेगप्रतिस्फालिना ।
भीमेनाद्य हिडिम्बराक्षसपतिप्राणप्रतिग्राहिणा
यद्येवं समवैषि मां छलजितं भो राम नाहं जितः ॥
युद्धे वैश्रवणालयेऽचलशिलावेगप्रतिस्फालिना ।
भीमेनाद्य हिडिम्बराक्षसपतिप्राणप्रतिग्राहिणा
यद्येवं समवैषि मां छलजितं भो राम नाहं जितः ॥
अन्वयः
AI
भो राम ! आदीप्त-अनल-दारुणात् जतु-गृहात् बुद्ध्या आत्म-निर्वाहिणा युद्धे वैश्रवण-आलये अचल-शिला-वेग-प्रतिस्फालिना हिडिम्ब-राक्षस-पति-प्राण-प्रतिग्राहिणा भीमेन अद्य यदि एवं (भवान्) मां छल-जितं समवैषि (तर्हि) न अहं जितः ॥
Summary
AI
"O Balarāma, if you think I am defeated by Bhīma—who escaped the wax house by his wits and fought at Kubera's abode—know that I am not truly conquered. I have only been overcome by his deceit, not his prowess."
सारांश
AI
दुर्योधन का तर्क है कि भले ही भीम ने जतुगृह से बचकर और हिडिम्ब को मारकर पराक्रम दिखाया हो, पर यदि उसने मुझे छल से हराया है, तो हे राम, मैं वास्तव में पराजित नहीं माना जाऊँगा।
पदच्छेदः
AI
| आदीप्तानलदारुणात् | आदीप्त (आ√दीप्+क्त)–अनल–दारुण (५.१) | from the one terrible with blazing fire |
| जतुगृहात् | जतु–गृह (५.१) | from the wax house |
| बुद्ध्या | बुद्धि (३.१) | by his intelligence |
| आत्मनिर्वाहिणा | आत्म–निर्वाहिन् (३.१) | by him who saved himself |
| युद्धे | युद्ध (७.१) | in the battle |
| वैश्रवणालये | वैश्रवण–आलय (७.१) | at Kubera's abode |
| अचलशिलावेगप्रतिस्फालिना | अचल–शिला–वेग–प्रतिस्फालिन् (३.१) | by him who struck with the force of mountain rocks |
| भीमेन | भीम (३.१) | by Bhima |
| अद्य | अद्य | today |
| हिडिम्बराक्षसपतिप्राणप्रतिग्राहिणा | हिडिम्ब–राक्षसपति–प्राण–प्रतिग्राहिन् (३.१) | by him who took the life of the demon-lord Hidimba |
| यदि | यदि | if |
| एवम् | एवम् | thus |
| समवैषि | समवैषि (सम्+अव√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | you consider |
| माम् | अस्मद् (२.१) | me |
| छलजितम् | छल–जित (√जि+क्त, २.१) | as conquered by deceit |
| भोः | भोस् | O |
| राम | राम (८.१) | Balarama |
| न | न | not |
| अहम् | अस्मद् (१.१) | I |
| जितः | जित (√जि+क्त, १.१) | am conquered |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| आ | दी | प्ता | न | ल | दा | रु | णा | ज्ज | तु | गृ | हा | द्बु | द्ध्या | त्म | नि | र्वा | हि | णा |
| यु | द्धे | वै | श्र | व | णा | ल | ये | ऽच | ल | शि | ला | वे | ग | प्र | ति | स्फा | लि | ना |
| भी | मे | ना | द्य | हि | डि | म्ब | रा | क्ष | स | प | ति | प्रा | ण | प्र | ति | ग्रा | हि | णा |
| य | द्ये | वं | स | म | वै | षि | मां | छ | ल | जि | तं | भो | रा | म | ना | हं | जि | तः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.