मम रिपुबलकालं लाङ्गलं लङ्घयित्वा
रणगतमतिसन्धिं मां च नावेक्ष्य दर्पात् ।
रणशिरसि गदां तां तेन दुर्योधनोर्वोः
कुलविनयसमृद्ध्या पातितः पातयित्वा ॥
मम रिपुबलकालं लाङ्गलं लङ्घयित्वा
रणगतमतिसन्धिं मां च नावेक्ष्य दर्पात् ।
रणशिरसि गदां तां तेन दुर्योधनोर्वोः
कुलविनयसमृद्ध्या पातितः पातयित्वा ॥
रणगतमतिसन्धिं मां च नावेक्ष्य दर्पात् ।
रणशिरसि गदां तां तेन दुर्योधनोर्वोः
कुलविनयसमृद्ध्या पातितः पातयित्वा ॥
अन्वयः
AI
तेन मम रिपु-बल-कालं लाङ्गलं लङ्घयित्वा दर्पात् रण-गतम् अतिसन्धिं मां च न अवेक्ष्य रण-शिरसि तां गदाम् पातयित्वा कुल-विनय-समृद्ध्या दुर्योधन-उर्वोः (दुर्योधनः) पातितः ॥
Summary
AI
Balarāma exclaims that Bhīma, disregarding Balarāma's own presence and the laws of fair combat, struck Duryodhana’s thighs on the battlefield. Through this deceitful act, the pride and discipline of the Kuru lineage have been struck down.
सारांश
AI
बलराम कहते हैं कि भीम ने मेरे पराक्रम और युद्ध के नियमों की उपेक्षा की है। उसने अहंकारवश छल का सहारा लेकर दुर्योधन की जाँघों पर प्रहार किया और उसे भूमि पर गिरा दिया, जिससे कुल की मर्यादा नष्ट हो गई।
पदच्छेदः
AI
| मम | अस्मद् (६.१) | my |
| रिपुबलकालम् | रिपु–बल–काल (२.१) | which is death to the enemy's army |
| लाङ्गलम् | लाङ्गल (२.१) | plow |
| लङ्घयित्वा | लङ्घयित्वा (√लङ्घ्+णिच्+क्त्वा) | having disregarded |
| रणगतम् | रण–गत (√गम्+क्त, २.१) | the rules of combat |
| अतिसन्धिम् | अतिसन्धि (२.१) | deceit |
| माम् | अस्मद् (२.१) | me |
| च | च | and |
| न | न | not |
| अवेक्ष्य | अवेक्ष्य (अव√ईक्ष्+ल्यप्) | regarding |
| दर्पात् | दर्प (५.१) | out of arrogance |
| रणशिरसि | रण–शिरस् (७.१) | on the battle-front |
| गदाम् | गदा (२.१) | mace |
| ताम् | तद् (२.१) | that |
| तेन | तद् (३.१) | by him (Bhima) |
| दुर्योधनोर्वोः | दुर्योधन–ऊरु (७.२) | on Duryodhana's thighs |
| कुलविनयसमृद्ध्या | कुल–विनय–समृद्धि (३.१) | along with the prosperity of the lineage's discipline |
| पातितः | पातित (√पत्+णिच्+क्त, १.१) | was felled |
| पातयित्वा | पातयित्वा (√पत्+णिच्+क्त्वा) | having felled |
छन्दः
मालिनी [१५: ननमयय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | म | रि | पु | ब | ल | का | लं | ला | ङ्ग | लं | ल | ङ्घ | यि | त्वा |
| र | ण | ग | त | म | ति | स | न्धिं | मां | च | ना | वे | क्ष्य | द | र्पात् |
| र | ण | शि | र | सि | ग | दां | तां | ते | न | दु | र्यो | ध | नो | र्वोः |
| कु | ल | वि | न | य | स | मृ | द्ध्या | पा | ति | तः | पा | त | यि | त्वा |
| न | न | म | य | य | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.