हेलासंवृतलोचनेन हलिना नेत्रोपरोधः कृतो
दृष्ट्वा क्रोधनिमीलितं हलधरं दुर्योधनापेक्षया ।
सम्भ्रान्तैः करपञ्जरान्तरगतो द्वैपायनज्ञापितो
भीमः कृष्णकरावलम्बितगतिर्निर्वाह्यते पाण्डवैः ॥
हेलासंवृतलोचनेन हलिना नेत्रोपरोधः कृतो
दृष्ट्वा क्रोधनिमीलितं हलधरं दुर्योधनापेक्षया ।
सम्भ्रान्तैः करपञ्जरान्तरगतो द्वैपायनज्ञापितो
भीमः कृष्णकरावलम्बितगतिर्निर्वाह्यते पाण्डवैः ॥
दृष्ट्वा क्रोधनिमीलितं हलधरं दुर्योधनापेक्षया ।
सम्भ्रान्तैः करपञ्जरान्तरगतो द्वैपायनज्ञापितो
भीमः कृष्णकरावलम्बितगतिर्निर्वाह्यते पाण्डवैः ॥
अन्वयः
AI
हेला-संवृत-लोचनेन हलिना नेत्र-उपरोधः कृतः । क्रोध-निमीलितं हल-धरं दृष्ट्वा दुर्योधन-अपेक्षया सम्भ्रान्तैः (पाण्डवैः) कर-पञ्जर-अन्तर-गतः द्वैपायन-ज्ञापितः भीमः कृष्ण-कर-अवलम्बित-गतिः (सन्) पाण्डवैः निर्वाह्यते ॥
Summary
AI
Balarāma closes his eyes in disgust at the foul play. Seeing the plow-wielder’s eyes shut in rage, the anxious Pāṇḍavas, cautioned by Vyāsa, lead Bhīma away. Bhīma moves supported by Kṛṣṇa’s hand as the Pāṇḍavas retreat in haste.
सारांश
AI
क्रोधित बलराम को देखकर पाण्डव घबरा गए। व्यास के संकेत पर कृष्ण ने भीम का हाथ थाम लिया और उन्हें वहाँ से दूर ले गए, ताकि वे बलराम के क्रोध से बच सकें।
पदच्छेदः
AI
| हेलासंवृतलोचनेन | हेला–संवृत (सम्√वृ+क्त)–लोचन (३.१) | by him whose eyes were closed in disgust |
| हलिना | हलिन् (३.१) | by Balarama |
| नेत्रोपरोधः | नेत्र–उपरोध (१.१) | the closing of the eyes |
| कृतः | कृत (√कृ+क्त, १.१) | was done |
| दृष्ट्वा | दृष्ट्वा (√दृश्+क्त्वा) | having seen |
| क्रोधनिमीलितम् | क्रोध–निमीलित (नि√मील्+क्त, २.१) | him whose eyes were closed in anger |
| हलधरम् | हल–धर (२.१) | the plow-wielder (Balarama) |
| दुर्योधनापेक्षया | दुर्योधन–अपेक्षा (३.१) | out of concern for Duryodhana |
| सम्भ्रान्तैः | सम्भ्रान्त (सम्√भ्रम्+क्त, ३.३) | by the anxious ones |
| करपञ्जरान्तरगतः | कर–पञ्जर–अन्तर–गत (√गम्+क्त, १.१) | one who has gone into the cage of hands (protected) |
| द्वैपायनज्ञापितः | द्वैपायन–ज्ञापित (√ज्ञा+णिच्+क्त, १.१) | cautioned by Vyasa |
| भीमः | भीम (१.१) | Bhima |
| कृष्णकरावलम्बितगतिः | कृष्ण–कर–अवलम्बित (अव√लम्ब्+क्त)–गति (१.१) | whose movement was supported by Krishna's hand |
| निर्वाह्यते | निर्वाह्यते (निर्√वह् +णिच् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is led away |
| पाण्डवैः | पाण्डव (३.३) | by the Pandavas |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| हे | ला | सं | वृ | त | लो | च | ने | न | ह | लि | ना | ने | त्रो | प | रो | धः | कृ | तो |
| दृ | ष्ट्वा | क्रो | ध | नि | मी | लि | तं | ह | ल | ध | रं | दु | र्यो | ध | ना | पे | क्ष | या |
| स | म्भ्रा | न्तैः | क | र | प | ञ्ज | रा | न्त | र | ग | तो | द्वै | पा | य | न | ज्ञा | पि | तो |
| भी | मः | कृ | ष्ण | क | रा | व | ल | म्बि | त | ग | ति | र्नि | र्वा | ह्य | ते | पा | ण्ड | वैः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.