भूमौ पाणितले निघृष्य तरसा बाहू प्रमृज्याधिकं
सन्दष्टौष्ठपुटेन विक्रमबलात् क्रोधाधिकं गर्जता ।
त्यक्त्वा धर्मघृणां विहाय समयं कृष्णस्य सञ्ज्ञासमं
गान्धारीतनयस्य पाण्डुतनयेनोर्वोर्विमुक्ता गदा ॥
भूमौ पाणितले निघृष्य तरसा बाहू प्रमृज्याधिकं
सन्दष्टौष्ठपुटेन विक्रमबलात् क्रोधाधिकं गर्जता ।
त्यक्त्वा धर्मघृणां विहाय समयं कृष्णस्य सञ्ज्ञासमं
गान्धारीतनयस्य पाण्डुतनयेनोर्वोर्विमुक्ता गदा ॥
सन्दष्टौष्ठपुटेन विक्रमबलात् क्रोधाधिकं गर्जता ।
त्यक्त्वा धर्मघृणां विहाय समयं कृष्णस्य सञ्ज्ञासमं
गान्धारीतनयस्य पाण्डुतनयेनोर्वोर्विमुक्ता गदा ॥
अन्वयः
AI
भूमौ पाणि-तले निघृष्य तरसा बाहू अधिकं प्रमृज्य सन्दष्ट-ओष्ठ-पुटेन विक्रम-बलात् क्रोध-अधिकं गर्जता पाण्डु-तनयेन धर्म-घृणाम् त्यक्त्वा समयं विहाय कृष्णस्य सञ्ज्ञा-समं गान्धारी-तनयस्य उर्वोः गदा विमुक्ता ॥
Summary
AI
Rubbing his palms and arms with speed, and biting his lips while roaring with intense rage and prowess, the son of Pāṇḍu (Bhīma) abandoned the rules of combat and righteous shame. Following Kṛṣṇa’s signal, he hurled his mace at the thighs of Gāndhārī’s son.
सारांश
AI
हाथों और भुजाओं को जोर से रगड़कर, कृष्ण के संकेत पर भीम ने युद्ध की मर्यादा और धर्म को त्याग दिया। क्रोध में गरजते हुए उन्होंने गान्धारी-पुत्र दुर्योधन की जाँघों पर गदा से भीषण प्रहार किया।
पदच्छेदः
AI
| भूमौ | भूमि (७.१) | on the ground |
| पाणितले | पाणि–तल (७.१) | on the palm |
| निघृष्य | निघृष्य (नि√घृष्+ल्यप्) | rubbing |
| तरसा | तरस् (३.१) | with speed |
| बाहू | बाहु (२.२) | his two arms |
| प्रमृज्य | प्रमृज्य (प्र√मृज्+ल्यप्) | wiping |
| अधिकम् | अधिक (२.१) | greatly |
| सन्दष्टौष्ठपुटेन | सन्दष्ट (सम्√दंश्+क्त)–ओष्ठ–पुट (३.१) | by him with bitten lips |
| विक्रमबलात् | विक्रम–बल (५.१) | from the force of his prowess |
| क्रोधाधिकम् | क्रोध–अधिक (२.१) | with excessive anger |
| गर्जता | गर्जत् (√गर्ज्+शतृ, ३.१) | by the roaring one |
| त्यक्त्वा | त्यक्त्वा (√त्यज्+क्त्वा) | having abandoned |
| धर्मघृणाम् | धर्म–घृणा (२.१) | righteous shame |
| विहाय | विहाय (वि√हा+ल्यप्) | having given up |
| समयम् | समय (२.१) | the rules of combat |
| कृष्णस्य | कृष्ण (६.१) | of Krishna |
| सञ्ज्ञासमम् | सञ्ज्ञा–सम (२.१) | at the same time as the signal |
| गान्धारीतनयस्य | गान्धारी–तनय (६.१) | of the son of Gandhari |
| पाण्डुतनयेन | पाण्डु–तनय (३.१) | by the son of Pandu |
| उर्वोः | ऊरु (७.२) | on the two thighs |
| विमुक्ता | विमुक्त (वि√मुच्+क्त, १.१) | was released |
| गदा | गदा (१.१) | the mace |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| भू | मौ | पा | णि | त | ले | नि | घृ | ष्य | त | र | सा | बा | हू | प्र | मृ | ज्या | धि | कं |
| स | न्द | ष्टौ | ष्ठ | पु | टे | न | वि | क्र | म | ब | ला | त्क्रो | धा | धि | कं | ग | र्ज | ता |
| त्य | क्त्वा | ध | र्म | घृ | णां | वि | हा | य | स | म | यं | कृ | ष्ण | स्य | स | ञ्ज्ञा | स | मं |
| गा | न्धा | री | त | न | य | स्य | पा | ण्डु | त | न | ये | नो | र्वो | र्वि | मु | क्ता | ग | दा |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.