संहृत्य भ्रुकुटीर्ललाटविवरे स्वेदं करेणाक्षिपन्
बाहुभ्यां प्रतिगृह्य भीमवदनश्चित्राङ्गदां स्वां गदाम् ।
पुत्रं दीनमुदीक्ष्य सर्वगतिना लब्ध्वेव दत्तं बलं
गर्जन् सिंहवृषेक्षणः क्षितितलाद् भूयः समुत्तिष्ठति ॥
संहृत्य भ्रुकुटीर्ललाटविवरे स्वेदं करेणाक्षिपन्
बाहुभ्यां प्रतिगृह्य भीमवदनश्चित्राङ्गदां स्वां गदाम् ।
पुत्रं दीनमुदीक्ष्य सर्वगतिना लब्ध्वेव दत्तं बलं
गर्जन् सिंहवृषेक्षणः क्षितितलाद् भूयः समुत्तिष्ठति ॥
बाहुभ्यां प्रतिगृह्य भीमवदनश्चित्राङ्गदां स्वां गदाम् ।
पुत्रं दीनमुदीक्ष्य सर्वगतिना लब्ध्वेव दत्तं बलं
गर्जन् सिंहवृषेक्षणः क्षितितलाद् भूयः समुत्तिष्ठति ॥
अन्वयः
AI
ललाट-विवरे भ्रुकुटीः संहृत्य स्वेदं करेण आक्षिपन् बाहुभ्यां चित्राङ्गदाम् स्वां गदाम् प्रतिगृह्य सिंह-वृष-ईक्षणः (सः) दीनम् पुत्रम् उदीक्ष्य सर्व-गतिना लब्ध्वा इव दत्तं बलम् (आसाद्य) गर्जन् क्षिति-तलात् भूयः समुत्तिष्ठति ॥
Summary
AI
Knitting his brows and wiping sweat from his forehead, the lion-eyed Duryodhana grasps his wonderful mace with both arms. Looking at his father’s pitiable son (himself), he rises again from the ground roaring, as if granted fresh strength by Fate itself.
सारांश
AI
भृकुटियाँ चढ़ाकर और पसीना पोंछकर, भीम के समान पराक्रमी दुर्योधन अपनी गदा थामते हैं। पुत्र को दीन दशा में देखकर, उनमें पुनः शक्ति का संचार होता है और वे एक गरजते हुए सिंह के समान पृथ्वी से उठ खड़े होते हैं।
पदच्छेदः
AI
| संहृत्य | संहृत्य (सम्√हृ+ल्यप्) | having knitted |
| भ्रुकुटीः | भ्रुकुटी (२.३) | brows |
| ललाटविवरे | ललाट–विवर (७.१) | on the forehead |
| स्वेदम् | स्वेद (२.१) | sweat |
| करेण | कर (३.१) | with his hand |
| आक्षिपन् | आक्षिपत् (आ√क्षिप्+शतृ, १.१) | wiping away |
| बाहुभ्याम् | बाहु (३.२) | with both arms |
| प्रतिगृह्य | प्रतिगृह्य (प्रति√ग्रह्+ल्यप्) | having grasped |
| चित्राङ्गदाम् | चित्र–अङ्गदा (२.१) | the wonderfully-adorned |
| स्वाम् | स्व (२.१) | his own |
| गदाम् | गदा (२.१) | mace |
| पुत्रम् | पुत्र (२.१) | son |
| दीनम् | दीन (२.१) | pitiable |
| उदीक्ष्य | उदीक्ष्य (उद्√ईक्ष्+ल्यप्) | seeing |
| सर्वगतिना | सर्वगति (३.१) | by all-pervading fate |
| लब्ध्वा | लब्ध्वा (√लभ्+क्त्वा) | having obtained |
| इव | इव | as if |
| दत्तम् | दत्त (√दा+क्त, २.१) | given |
| बलम् | बल (२.१) | strength |
| गर्जन् | गर्जत् (√गर्ज्+शतृ, १.१) | roaring |
| सिंहवृषेक्षणः | सिंह–वृष–ईक्षण (१.१) | with eyes like a lion and a bull |
| क्षितितलात् | क्षिति–तल (५.१) | from the surface of the earth |
| भूयः | भूयस् | again |
| समुत्तिष्ठति | समुत्तिष्ठति (सम्+उद्√स्था कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | rises up |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| सं | हृ | त्य | भ्रु | कु | टी | र्ल | ला | ट | वि | व | रे | स्वे | दं | क | रे | णा | क्षि | प |
| न्बा | हु | भ्यां | प्र | ति | गृ | ह्य | भी | म | व | द | न | श्चि | त्रा | ङ्ग | दां | स्वां | ग | दाम् |
| पु | त्रं | दी | न | मु | दी | क्ष्य | स | र्व | ग | ति | ना | ल | ब्ध्वे | व | द | त्तं | ब | लं |
| ग | र्ज | न्सिं | ह | वृ | षे | क्ष | णः | क्षि | ति | त | ला | द्भू | यः | स | मु | त्ति | ष्ठ | ति |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.