शिरसि गुरुनिखातस्रस्तरक्तार्द्रगात्रो
धरणिधरनिकाशः संयुगेष्वप्रमेयः ।
प्रविशति गिरिराजो मेदिनीं वज्रदग्धः
शिथिलविसृतधातुर्हेमकूटो यथाद्रिः ॥
शिरसि गुरुनिखातस्रस्तरक्तार्द्रगात्रो
धरणिधरनिकाशः संयुगेष्वप्रमेयः ।
प्रविशति गिरिराजो मेदिनीं वज्रदग्धः
शिथिलविसृतधातुर्हेमकूटो यथाद्रिः ॥
धरणिधरनिकाशः संयुगेष्वप्रमेयः ।
प्रविशति गिरिराजो मेदिनीं वज्रदग्धः
शिथिलविसृतधातुर्हेमकूटो यथाद्रिः ॥
अन्वयः
AI
शिरसि गुरु-निखात-स्रस्त-रक्त-आर्द्र-गात्रः धरणि-धर-निकाशः संयुगेषु अप्रमेयः (सः भीमः) यथा वज्र-दग्धः शिथिल-विसृत-धातुः हेम-कूटः गिरि-राजः अद्रिः (तथा) मेदिनीं प्रविशति।
Summary
AI
His body wet with blood flowing from a deep wound in his head, the immeasurable warrior—resembling a massive mountain—sinks towards the earth like the golden-peaked Mount Hemakūṭa struck by lightning, its minerals loosened and scattered.
सारांश
AI
मस्तक पर चोट खाया और रक्त से लथपथ विशालकाय दुर्योधन वैसे ही धराशायी हो रहा है, जैसे इन्द्र के वज्र से आहत होकर स्वर्णमयी हेमकूट पर्वत पृथ्वी पर गिरता है।
पदच्छेदः
AI
| शिरसि | शिरस् (७.१) | on the head |
| गुरुनिखातस्रस्तरक्तार्द्रगात्रः | गुरु–निखात (नि√खन्+क्त)–स्रस्त (√स्रंस्+क्त)–रक्त–आर्द्र–गात्र (१.१) | his body wet with blood flowing from a deep wound |
| धरणिधरनिकाशः | धरणिधर–निकाश (१.१) | resembling a mountain |
| संयुगेषु | संयुग (७.३) | in battles |
| अप्रमेयः | अप्रमेय (अ√मा+यत्), १.१ | immeasurable |
| प्रविशति | प्रविशति (प्र√विश् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he enters |
| गिरिराजः | गिरि–राजन् (१.१) | the king of mountains |
| मेदिनीम् | मेदिनी (२.१) | the earth |
| वज्रदग्धः | वज्र–दग्ध (√दह्+क्त, १.१) | struck by lightning |
| शिथिलविसृतधातुः | शिथिल–विसृत (वि√सृ+क्त)–धातु (१.१) | with its minerals loosened and scattered |
| हेमकूटः | हेम–कूट (१.१) | Mount Hemakūṭa |
| यथा | यथा | like |
| अद्रिः | अद्रि (१.१) | a mountain |
छन्दः
मालिनी [१५: ननमयय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| शि | र | सि | गु | रु | नि | खा | त | स्र | स्त | र | क्ता | र्द्र | गा | त्रो |
| ध | र | णि | ध | र | नि | का | शः | सं | यु | गे | ष्व | प्र | मे | यः |
| प्र | वि | श | ति | गि | रि | रा | जो | मे | दि | नीं | व | ज्र | द | ग्धः |
| शि | थि | ल | वि | सृ | त | धा | तु | र्हे | म | कू | टो | य | था | द्रिः |
| न | न | म | य | य | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.