शीर्षोत्कम्पनवल्गमानमुकुटः क्रोधाधिकाक्षाननः
स्थानाक्रामणवामनीकृततनुः प्रत्यग्रहस्तोच्छ्रयः ।
यस्यैषा रिपुशोणितार्द्रकलिला भात्यग्रहस्ते गदा
कैलासस्य गिरेरिवाग्ररचिता सोल्का महेन्द्राशनिः ॥
शीर्षोत्कम्पनवल्गमानमुकुटः क्रोधाधिकाक्षाननः
स्थानाक्रामणवामनीकृततनुः प्रत्यग्रहस्तोच्छ्रयः ।
यस्यैषा रिपुशोणितार्द्रकलिला भात्यग्रहस्ते गदा
कैलासस्य गिरेरिवाग्ररचिता सोल्का महेन्द्राशनिः ॥
स्थानाक्रामणवामनीकृततनुः प्रत्यग्रहस्तोच्छ्रयः ।
यस्यैषा रिपुशोणितार्द्रकलिला भात्यग्रहस्ते गदा
कैलासस्य गिरेरिवाग्ररचिता सोल्का महेन्द्राशनिः ॥
अन्वयः
AI
शीर्ष-उत्कम्पन-वल्गमान-मुकुटः क्रोध-अधिक-अक्ष-आननः स्थान-आक्रमण-वामनीकृत-तनुः प्रत्यग्र-हस्त-उच्छ्रयः यस्य अग्र-हस्ते एषा रिपु-शोणित-आर्द्र-कलिला गदा कैलासस्य गिरेः अग्र-रचिता सोल्का महा-इन्द्र-अशनिः इव भाति।
Summary
AI
With his crown shaking from his head’s movements, his face and eyes fierce with rage, his body crouched for an attack, and his hand raised high—the mace in his grip, wet and stained with the enemy's blood, shines like Great Indra's lightning bolt atop Mount Kailāsa.
सारांश
AI
क्रोधित आँखों और रक्त रंजित गदा के साथ दुर्योधन ऐसा दिख रहा है, मानो कैलास पर्वत के शिखर पर उल्काओं के साथ इन्द्र का भयंकर वज्र चमक रहा हो।
पदच्छेदः
AI
| शीर्षोत्कम्पनवल्गमानमुकुटः | शिरस्–उत्कम्पन–वल्गमान (√वल्ग्+शानच्)–मुकुट (१.१) | whose crown shakes from his head’s movements |
| क्रोधाधिकाक्षाननः | क्रोध–अधिक–अक्ष–आनन (१.१) | whose face and eyes are fierce with rage |
| स्थानाक्रमणवामनीकृततनुः | स्थान–आक्रमण–वामनीकृत (√वामन+च्वि+कृ+क्त)–तनु (१.१) | whose body is crouched for an attack |
| प्रत्यग्रहस्तोच्छ्रयः | प्रत्यग्र–हस्त–उच्छ्रय (१.१) | with hand raised high |
| यस्य | यद् (६.१) | whose |
| एषा | एतद् (१.१) | this |
| रिपुशोणितार्द्रकलिला | रिपु–शोणित–आर्द्र–कलिल (१.१) | wet and stained with the enemy's blood |
| भाति | भाति (√भा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | shines |
| अग्रहस्ते | अग्र–हस्त (७.१) | in his hand |
| गदा | गदा (१.१) | mace |
| कैलासस्य | कैलास (६.१) | of Kailāsa |
| गिरेः | गिरि (६.१) | of the mountain |
| अग्ररचिता | अग्र–रचित (√रच+क्त, १.१) | placed at the top |
| सोल्का | सह–उल्का (१.१) | with a meteor |
| महेन्द्राशनिः | महत्–इन्द्र–अशनि (१.१) | Great Indra's lightning bolt |
| इव | इव | like |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| शी | र्षो | त्क | म्प | न | व | ल्ग | मा | न | मु | कु | टः | क्रो | धा | धि | का | क्षा | न | नः |
| स्था | ना | क्रा | म | ण | वा | म | नी | कृ | त | त | नुः | प्र | त्य | ग्र | ह | स्तो | च्छ्र | यः |
| य | स्यै | षा | रि | पु | शो | णि | ता | र्द्र | क | लि | ला | भा | त्य | ग्र | ह | स्ते | ग | दा |
| कै | ला | स | स्य | गि | रे | रि | वा | ग्र | र | चि | ता | सो | ल्का | म | हे | न्द्रा | श | निः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.