स्पृष्ट्वा खाण्डवधूमरञ्जितगुणं संशप्तकोत्सादनं
स्वर्गाक्रन्दहरं निवातकवचप्राणोपहारं धनुः ।
पार्थेनास्त्रबलान्महेश्वररणक्षेपावशिष्टैः शरै-
र्दर्पोत्सिक्तवशा नृपा रणमुखे मृत्योः प्रतिग्राहिताः ॥
स्पृष्ट्वा खाण्डवधूमरञ्जितगुणं संशप्तकोत्सादनं
स्वर्गाक्रन्दहरं निवातकवचप्राणोपहारं धनुः ।
पार्थेनास्त्रबलान्महेश्वररणक्षेपावशिष्टैः शरै-
र्दर्पोत्सिक्तवशा नृपा रणमुखे मृत्योः प्रतिग्राहिताः ॥
स्वर्गाक्रन्दहरं निवातकवचप्राणोपहारं धनुः ।
पार्थेनास्त्रबलान्महेश्वररणक्षेपावशिष्टैः शरै-
र्दर्पोत्सिक्तवशा नृपा रणमुखे मृत्योः प्रतिग्राहिताः ॥
अन्वयः
AI
खाण्डव-धूम-रञ्जित-गुणं संशप्तक-उत्सादनं स्वर्ग-आक्रन्द-हरं निवातकवच-प्राण-उपहारं धनुः स्पृष्ट्वा, पार्थेन अस्त्र-बलात् महेश्वर-रण-क्षेप-अवशिष्टैः शरैः दर्प-उत्सिक्त-वशाः नृपाः रण-मुखे मृत्योः प्रतिग्राहिताः।
Summary
AI
Touching his bow, which was darkened by Khāṇḍava’s smoke, destroyed the Saṃśaptakas, ended heaven’s cries, and took the lives of the Nivātakavacas, Pārtha used arrows remaining from his duel with Maheśvara to offer the pride-swollen kings as gifts to Death on the battlefield.
सारांश
AI
अर्जुन ने अपने गाण्डीव धनुष और दिव्य अस्त्रों के प्रहार से अहंकारी राजाओं को यमराज के द्वार भेज दिया है, जो खाण्डव वन दहन और निवातकवचों के विनाश का साक्षी रहा है।
पदच्छेदः
AI
| स्पृष्ट्वा | स्पृष्ट्वा (√स्पृश्+क्त्वा) | having touched |
| खाण्डवधूमरञ्जितगुणम् | खाण्डव–धूम–रञ्जित (√रञ्ज्+णिच्+क्त)–गुण (२.१) | whose string was colored by Khāṇḍava’s smoke |
| संशप्तकोत्सादनम् | संशप्तक–उत्सादन (२.१) | which destroyed the Saṃśaptakas |
| स्वर्गाक्रन्दहरम् | स्वर्ग–आक्रन्द–हर (२.१) | which removed heaven’s cries |
| निवातकवचप्राणोपहारम् | निवातकवच–प्राण–उपहार (२.१) | which took the lives of the Nivātakavacas |
| धनुः | धनुस् (२.१) | the bow |
| पार्थेन | पार्थ (३.१) | by Pārtha |
| अस्त्रबलात् | अस्त्र–बल (५.१) | by the power of his weapons |
| महेश्वररणक्षेपावशिष्टैः | महेश्वर–रण–क्षेप–अवशिष्ट (अव√शिष्+क्त, ३.३) | remaining from his duel with Maheśvara |
| शरैः | शर (३.३) | with arrows |
| दर्पोत्सिक्तवशाः | दर्प–उत्सिक्त (उद्√सिच्+क्त)–वश (१.३) | controlled by swollen pride |
| नृपाः | नृप (१.३) | kings |
| रणमुखे | रण–मुख (७.१) | on the battlefield |
| मृत्योः | मृत्यु (६.१) | of Death |
| प्रतिग्राहिताः | प्रतिग्राहित (प्रति√ग्रह्+णिच्+क्त, १.३) | were offered as gifts |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स्पृ | ष्ट्वा | खा | ण्ड | व | धू | म | र | ञ्जि | त | गु | णं | सं | श | प्त | को | त्सा | द | नं |
| स्व | र्गा | क्र | न्द | ह | रं | नि | वा | त | क | व | च | प्रा | णो | प | हा | रं | ध | नुः |
| पा | र्थे | ना | स्त्र | ब | ला | न्म | हे | श्व | र | र | ण | क्षे | पा | व | शि | ष्टैः | श | रै |
| र्द | र्पो | त्सि | क्त | व | शा | नृ | पा | र | ण | मु | खे | मृ | त्योः | प्र | ति | ग्रा | हि | ताः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.