स्रस्तोद्वर्तितनेत्रषट्पदगणा ताम्रोष्ठपत्रोत्करा
भ्रूभेदाञ्चितकेसरा स्वमुकुटव्याविद्धसंवर्तिका ।
वीर्यादित्यविबोधिता रणमुखे नाराचनालोन्नता
निष्कम्पा स्थलपद्मिनीव रचिता राज्ञामभीतैर्मुखैः ॥
स्रस्तोद्वर्तितनेत्रषट्पदगणा ताम्रोष्ठपत्रोत्करा
भ्रूभेदाञ्चितकेसरा स्वमुकुटव्याविद्धसंवर्तिका ।
वीर्यादित्यविबोधिता रणमुखे नाराचनालोन्नता
निष्कम्पा स्थलपद्मिनीव रचिता राज्ञामभीतैर्मुखैः ॥
भ्रूभेदाञ्चितकेसरा स्वमुकुटव्याविद्धसंवर्तिका ।
वीर्यादित्यविबोधिता रणमुखे नाराचनालोन्नता
निष्कम्पा स्थलपद्मिनीव रचिता राज्ञामभीतैर्मुखैः ॥
अन्वयः
AI
स्रस्त-उद्वर्तित-नेत्र-षट्पद-गणा ताम्र-ओष्ठ-पत्र-उत्करा भ्रू-भेद-अञ्चित-केसरा स्व-मुकुट-व्याविद्ध-संवर्तिका वीर्य-आदित्य-विबोधिता रण-मुखे नाराच-नाल-उन्नता अभीतैः राज्ञाम् मुखैः निष्कम्पा स्थल-पद्मिनी इव रचिता।
Summary
AI
The faces of fearless kings on the battlefield resemble land-lotuses. Their rolling eyes are bees, their copper-red lips are petals, their knit brows are filaments, and their crowns are the whorls. Blossomed by the sun of valor and held high by arrow-stalks, they remain motionless.
सारांश
AI
निर्भय राजाओं के मुख रणभूमि में स्थिर थल-कमल के समान सुशोभित हैं, जहाँ उनकी आँखें भ्रमर, भृकुटियाँ पंखुड़ियाँ और मुकुट पराग के समान प्रतीत हो रहे हैं।
पदच्छेदः
AI
| स्रस्तोद्वर्तितनेत्रषट्पदगणा | स्रस्त (√स्रंस्+क्त)–उद्वर्तित (उद्√वृत्+क्त)–नेत्र–षट्पद–गण (१.१) | whose swarm of bees are the rolling eyes |
| ताम्रोष्ठपत्रोत्करा | ताम्र–ओष्ठ–पत्र–उत्कर (१.१) | whose multitude of petals are the copper-red lips |
| भ्रूभेदाञ्चितकेसरा | भ्रू–भेद–अञ्चित (√अञ्च्+क्त)–केसर (१.१) | whose filaments are the knit brows |
| स्वमुकुटव्याविद्धसंवर्तिका | स्व–मुकुट–व्याविद्ध (वि+आ√व्यध्+क्त)–संवर्तिका (१.१) | whose whorl is the pierced crown |
| वीर्यादित्यविबोधिता | वीर्य–आदित्य–विबोधित (वि√बुध्+णिच्+क्त, १.१) | awakened by the sun of valor |
| रणमुखे | रण–मुख (७.१) | on the battlefield |
| नाराचनालोन्नता | नाराच–नाल–उन्नत (उद्√नम्+क्त, १.१) | held high by arrow-stalks |
| निष्कम्पा | निस्–कम्प (१.१) | motionless |
| स्थलपद्मिनी | स्थल–पद्मिनी (१.१) | a land-lotus |
| इव | इव | like |
| रचिता | रचित (√रच+क्त, १.१) | is formed |
| राज्ञाम् | राजन् (६.३) | of the kings |
| अभीतैः | नञ्–भीत (√भी+क्त, ३.३) | by fearless |
| मुखैः | मुख (३.३) | by faces |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स्र | स्तो | द्व | र्ति | त | ने | त्र | ष | ट्प | द | ग | णा | ता | म्रो | ष्ठ | प | त्रो | त्क | रा |
| भ्रू | भे | दा | ञ्चि | त | के | स | रा | स्व | मु | कु | ट | व्या | वि | द्ध | सं | व | र्ति | का |
| वी | र्या | दि | त्य | वि | बो | धि | ता | र | ण | मु | खे | ना | रा | च | ना | लो | न्न | ता |
| नि | ष्क | म्पा | स्थ | ल | प | द्मि | नी | व | र | चि | ता | रा | ज्ञा | म | भी | तै | र्मु | खैः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.