रुधिरसरितो निस्तीर्यन्ते हतद्विपसङ्क्रमा
नृपतिरहितैः स्रस्तैः सूतैर्वहन्ति रथान् हयाः ।
पतितशिरसः पूर्वाभ्यासाद् द्रवन्ति कबन्धकाः
पुरुषरहिता मत्ता नागा भ्रमन्ति यतस्ततः ॥
रुधिरसरितो निस्तीर्यन्ते हतद्विपसङ्क्रमा
नृपतिरहितैः स्रस्तैः सूतैर्वहन्ति रथान् हयाः ।
पतितशिरसः पूर्वाभ्यासाद् द्रवन्ति कबन्धकाः
पुरुषरहिता मत्ता नागा भ्रमन्ति यतस्ततः ॥
नृपतिरहितैः स्रस्तैः सूतैर्वहन्ति रथान् हयाः ।
पतितशिरसः पूर्वाभ्यासाद् द्रवन्ति कबन्धकाः
पुरुषरहिता मत्ता नागा भ्रमन्ति यतस्ततः ॥
अन्वयः
AI
रुधिर-सरितः हत-द्विप-सङ्क्रमाः निस्तीर्यन्ते। हयाः नृपति-रहितैः स्रस्तैः सूतैः रथान् वहन्ति। कबन्धकाः पूर्व-अभ्यासात् पतित-शिरसः द्रवन्ति। पुरुष-रहिताः मत्ताः नागाः यतः ततः भ्रमन्ति।
Summary
AI
Rivers of blood, bridged by the bodies of dead elephants, are being crossed. Horses pull chariots driven by slumped, dead charioteers, missing their kings. Beheaded trunks run about driven by past habit, and riderless, intoxicated elephants wander aimlessly everywhere.
सारांश
AI
रणभूमि में रक्त की नदियाँ बह रही हैं और मृत हाथी पुल बन गए हैं। सारथीहीन घोड़े रथ खींच रहे हैं, बिना सिर वाले धड़ नाच रहे हैं और मदमस्त हाथी भटक रहे हैं।
पदच्छेदः
AI
| रुधिरसरितः | रुधिर–सरित् (१.३) | rivers of blood |
| निस्तीर्यन्ते | निस्तीर्यन्ते (निस्√तॄ भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | are being crossed |
| हतद्विपसङ्क्रमाः | हत (√हन्+क्त)–द्विप–सङ्क्रम (१.३) | bridged by dead elephants |
| नृपतिरहितैः | नृपति–रहित (√रह्+क्त, ३.३) | without kings |
| स्रस्तैः | स्रस्त (√स्रंस्+क्त, ३.३) | slumped |
| सूतैः | सूत (३.३) | by charioteers |
| वहन्ति | वहन्ति (√वह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | they pull |
| रथान् | रथ (२.३) | chariots |
| हयाः | हय (१.३) | horses |
| पतितशिरसः | पतित (√पत्+क्त)–शिरस् (१.३) | with fallen heads |
| पूर्वाभ्यासात् | पूर्व–अभ्यास (५.१) | from past habit |
| द्रवन्ति | द्रवन्ति (√द्रु कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | they run |
| कबन्धकाः | कबन्धक (१.३) | headless trunks |
| पुरुषरहिताः | पुरुष–रहित (√रह्+क्त, १.३) | riderless |
| मत्ताः | मत्त (√मद्+क्त, १.३) | intoxicated |
| नागाः | नाग (१.३) | elephants |
| भ्रमन्ति | भ्रमन्ति (√भ्रम् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | they wander |
| यतः | यतः | from where |
| ततः | ततः | from there |
छन्दः
हरिणी [१७: नसमरसलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| रु | धि | र | स | रि | तो | नि | स्ती | र्य | न्ते | ह | त | द्वि | प | स | ङ्क्र | मा |
| नृ | प | ति | र | हि | तैः | स्र | स्तैः | सू | तै | र्व | ह | न्ति | र | था | न्ह | याः |
| प | ति | त | शि | र | सः | पू | र्वा | भ्या | सा | द्द्र | व | न्ति | क | ब | न्ध | काः |
| पु | रु | ष | र | हि | ता | म | त्ता | ना | गा | भ्र | म | न्ति | य | त | स्त | तः |
| न | स | म | र | स | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.