सुभद्राहरणम् — सप्तदशस्सर्गः [ प्रसन्नकाण्डम् ] | subhadrāharaṇam — saptadaśassargaḥ [ prasannakāṇḍam ]

छन्दः अधः चिनुत /

Last updated: 2026-11-13 15:30:41

॥ अथ सप्तदशस्सर्गः [ प्रसन्नकाण्डम् ] ॥

सुभद्रया नुन्नहयप्रकाण्डं
कोदण्डिनं पाण्डवमापतन्तम् ।
निरीक्षमाणा रुषमापुरुग्रा
वृष्ण्यन्धका वीर्यबलावलिप्ताः ॥

फेनावदातोल्लसट्टहासै-
स्खेदच्छटाशीकरपङ्क्तिशारैः ।
कल्लोलभीमा भ्रुकुटीर्वहद्भिः
क्षयाब्धिकल्पैः क्षुभितं तदा तैः ॥

प्रवेपमानस्तपनीयभूषा-
मयूखसम्पर्कपिशङ्गदीप्तिः ।
महोग्रमूहे वपुरुग्रसेनो
ज्वलन्निव क्रोधहुताशनेन ॥

प्रसह्य कन्यांहरता पुरस्ता-
दाक्रान्तमूर्धेव धनञ्जयेन ।
शिनिस्तदानीं प्रकटीचकार
क्ष्वेलन्महानगमिच प्रकोपम् ॥

पादप्रहत्या हृदि कस्य गुर्व्या
श्लथत्कुलक्ष्माधरबन्धना भूः ।
रन्ध्रैरपामापतितैः प्रवाहै-
रजायतारूढजनस्य भीत्यै ॥

संभृत्य संभारचयं समस्तं
महाहवार्थी हृदि कस्य सूनुः ।
धूमायमानभ्रुकुटीसनाथं
नेत्राग्निहोत्रं ज्वलयाञ्चकार ॥

कान्ताकुचालेपनधातुपङ्क-
सम्पूर्णशस्त्रव्रणकन्दराली ।
परैरसह्यौ जितसह्यपादौ
निशामयामास पृथुखबाहू ॥

शीर्णैः पतद्भिः कनकाङ्गुलीयै-
स्समन्ततस्साङ्गदपद्मरागैः ।
किरन्नु कोपानलविष्फुलिङ्गान्
पराहतांसं विपथुश्रवास्यम् ॥

क्रोधाग्निताम्रेक्षणभानुभि-
न्नान्नाशिनः खड्गलतां दुधाव ।
विशृङ्खलौर्वाग्निशिखानुविद्धां
कल्पावसानाब्धिरिवोर्मिलेखाम् ॥

कृष्णेन हेमाभरणेन दोष्णा
सर्वायसीं काञ्चनपट्टनद्धाम् ।
वलक्षवाहं प्रतिपक्षमाप्त्वा
गदो गदामादित मोदमानः ॥

दत्तव्रणं वल्लभयाऽतिरक्तं
दन्तैस्तुदन्नोष्ठमरुन्तुदाग्रैः ।
आरोपयन्नेव शरासमारा-
ज्जिष्णुं विलोक्याऽऽहूत रौक्मिणेयः ॥

अस्तूलसत्केतुपटैः शताङ्गै-
मदार्द्रगन्धैर्भवतु द्विपेन्द्रैः ।
समीरवेगैरपि पूर्यतेऽश्वै-
रलं सखङ्गादिकरैश्च पद्गैः ॥

कृतापदानैरपि कृष्णमुख्यैः
कृतश्च वृष्ण्यन्धकभोजवीरैः ।
धनञ्जयं जेतुमलं ममाऽऽजौ
हलद्वितीयो भुजदण्ड एव ॥

इति ब्रुवाणो मुसली पुरस्ता-
च्चचाल हालामदलोहिताक्षः ।
ककुब्भ्रकन्याकुचकुङ्कुमाङ्कं
वहन् विशालं वनमालिवक्षः ॥

क्रुद्धस्तथा सीरधरस्य पश्चा-
दतिष्ठदारूढरथो रथाङ्गी ।
यथाऽतिमात्रं विजयाय कुप्य-
न्नवेदि वृष्ण्यन्धकमण्डलेन ॥

जितेन्दुकुन्दद्युतिदेहदीप्तौ
रामः क्रुधाऽराजत लोहितायन् ।
समाविशन्त्या सकलं शरीरं
सन्ध्यारुचेवाऽन्धकशासनाद्रिः ॥

श्यामोत्तरीयरुचिशारशिरोधरोऽथ
सङ्ग्रामताण्डवरसोल्लसदट्टहासः ।
कैलासशैलमिव शूलधरोऽधिरूढः
श्वेतम्महागजमराजत सीरपाणिः ॥

ध्यातोपसृप्तपततत्पतितार्क्ष्यपृष्ठ-
पीठश्रितस्सशरशार्ङ्गरथाङ्गशङ्खः ।
हारस्रक्कौस्तुभशुभ्रवनमालिवक्षाः
पीताम्बरोऽपि शुशुभे मणिभूषणाढ्यः ॥

अथोल्लसत्पत्तिजलप्रवाहा
सुरस्रवन्तीवसुमेरुदर्याः ।
आपूरयन्ती ध्वनिभिर्दशाशा
दाशार्हपुर्या निरियाय सेना ॥

उत्थाय तोयादुदधेस्तदानीं
गोत्रा महेन्द्रेण निकृत्तपक्षाः ।
दोग्धुं ध्रुवं तत्तनयाय चेलुः
क्रुधा महासैन्यगजच्छलेन ॥

सिन्दूरकाश्मीरपरागशुम्भ-
त्कुम्भस्तनी कान्तकरोरुदण्डा ।
तस्मिन् बले हास्तिकमावसन्ती
साक्षादिवाऽलक्ष्यत राजलक्ष्मीः ॥

गम्भीरबृंहारवमञ्जनाभं
सशीकरोद्यत्करवीचिमालम् ।
दधावनीकद्विरदेन्द्रवृन्दं
तत्राऽपरक्षारसमुद्रलीलाम् ॥

निवेशनैर्नो युगपत्पदानां
न्यभेदि मास्म प्रतिभूतधात्रीम् ।
ध्रुवम्महेभैरिति चिन्तयद्भिः
स्थितं क्रमेणैव पदैश्चलद्भिः ॥

उदीरतोच्चावचरत्नमाला-
समुल्लसच्चामरफेनराजिः ।
बलाम्बुधौ तत्र परापतन्ती
बभौ तुरङ्गालितरङ्गपङ्क्तिः ॥

आरूढयोधाग्रकरोद्गृहीत-
खलीनखण्डक्षतजार्द्रगण्डैः ।
उद्यत्तिरश्चीनतताग्रपादैः
कशाहतैरूत्प्लुतमश्वरत्नैः ॥

आमन्द्रचक्रध्वनयोऽभिपेतू
रंहस्विभिर्वाजिभिरुह्यमानाः ।
सिताभ्रशुभांशुकशोभिताग्रैः
रथा दिवं केतुभिरुल्लिखन्तः ॥

समुल्लसच्चारुदुकूलमाला-
विभूषणाः कुङ्कुमचन्दनार्द्राः ।
वल्गाववल्गुश्रितखड्गवल्ली-
रुल्लासयन्तो निजबाहुदण्डैः ॥

बालातपेन छुरितं बभासे कृपाणनीलोत्पलचक्रवालम् । सेनासख्यां परिवर्तमानं कल्लोलतुल्यैर्भटबाहुदण्डैः ॥

आरोप्य तूर्णं किरणैः स्फुरद्भि-
र्नीराजनानीव शिखां मणीनाम् ।
आस्फालयामासुरमन्दघोषं
दृष्ट्वा भुजैर्भूपतयो धनूंषि ॥

युद्धोपसोढृवुद्धमुखाब्बुजानां
महाबलानामवनीपतीनाम् ।
भुजश्रिताऽराजत तोमरालि-
र्जयश्रियोऽपाङ्गपरम्परेव ॥

सिताश्वसंसृष्टयदुद्रुमाणा-
मुदश्वतः कोपकृपीटयोनेः ।
अश्रावि धीरध्वनितं न नूनं
रथ्यारवो वारणबृंहितं वा ॥

शङ्खादिशब्दा विविशुः समानान्
मन्द्राणि मत्तद्विपबृंहितानि ।
समेषु कांस्यादिरवेषु लीना-
स्तुरङ्गहेषानिनदाश्च ताराः ॥

मार्दङ्गिकाद्या निजवाद्यशब्दै-
र्नादं सहाशाभिरिवारभन्त ।
उदीर्यमाणैः प्रतिसन्ततैस्ताः
प्रतिप्रणादव्यवहारिणीभिः ॥

आघातनानाविधवाद्यकोण-
संयोगशब्दप्रभवा पुपूरे ।
तरङ्गिता शब्दनदी तदानीं
जनस्य कर्णाम्बरकन्दरासु ॥

निधाय हस्तैररुणाम्बुजाभै-
र्हंसावदातान् वदनाम्बुजेषु ।
श्वासानिलापूरविसंस्थुलेषु
प्रदध्मुरुर्वीपतयोऽथ शङ्खान् ॥

सेनाङ्गपादाहतिभिर्विभक्ताः
संयोगहीनास्तनुना गरिम्णा ।
वातेन नुन्ना रुरुधुस्ततो द्यां
त्रिकादयः क्षित्यणवोऽपरोक्षाः ॥

अश्वीयपादातपदैर्जनित्वा
रथ्याङ्घ्रिपातैः परिमाणमाप्त्वा ।
विधूनितं हास्तिककर्णतालैः
सेनारजस्संववृधे क्रमेण ॥

मुखान्तरीयं रणवारणानां
कुचस्थलीचन्दनमिन्दिरायाः ।
पौरस्त्यधामाऽर्जुनपार्वणेन्दो-
श्चमूरजो दिक्षु समुच्चकाशे ॥

अदर्शनं कान्ततमस्य कृत्वा
सहस्रभानोर्नवयौवनस्य ।
वियोगवद्दत्तविषादमाशाः
सेनारजो धूसरयाञ्चकार ॥

आसारवर्षी विपरीतपाती
धूमोऽनलव्याप्यतया वियुक्तः ।
ग्रस्तांशुमद्दीधितिरन्धकारो
वसुन्धराधूलिररुन्ध विश्वम् ॥

निरुद्धमुग्धालकषट्पदेषु
सर्पन् विशश्राम विकस्वरेषु ।
सेनापरागः पुरसुन्दरीणां
मुखारविन्देषु तुषारगौरः ॥

सिन्दूरिताग्रं चलचापवालं
विलोलकेत्वंशुककर्णतालम् ।
शिञ्जानघण्टं पृतनारजोऽभूत्
द्युदन्तियूथभ्रमदन्दिविष्टम् ॥

निमीलितं द्रष्टुमुपेत्य युद्धं
पराणुयोगारुणितोदराणि ।
अपारयन्तो नयनानि देवा-
स्तदा नरेभ्यः स्पृहयाम्बभूवुः ॥

कस्तूरिकाकुङ्कुमचन्दनादि-
राजन्यकालेपनचूर्णकीर्णः ।
समानचित्रांशुकवच्चकाशे
दिशां दशानां पृतनापरागः ॥

फेनायमानं जलराशितीरे
सौधायमानं नगरान्तराले ।
रजो रराजोपवने विस्रस्रं
प्रफुल्लचूतप्रकरायमाणम् ॥

भटोद्धटा श्लेषविकीर्णलक्ष्मी-
वक्षोजहारच्युतमौक्तिकाभाः ।
अंभोणवः कुंभिकरैरथाप्ताः
धरण्यणूनां विदधुर्विभागान् ॥

अंभोणुसंयोगजकर्मदृष्टै-
स्संयोगनाशे विहिते विभागैः ।
स्थिते परोक्षे परमाणुचक्रे
चक्रं चकाशे ककुभां क्रमेण ॥

भुजङ्गलोकान्नु भुवो नु गर्भा-
न्नाभीसरोजान्नरकद्विषो नु ।
नवान्नु सिन्धोस्तमसोऽपरान्नु
प्रविश्य विश्वं निरगात्परागः ॥

अर्कांशुतप्तानि दिशो मुखानि
प्रावृत्य मन्ये जहुरंशुकानि ।
तदाऽबलालोककुतूहलिन्यः
को नाम सेनारजसः प्रसङ्गः ॥

लसत्पताकातलकेतुबाहु-
श्लिष्टेभकुम्भस्तनचक्रवाला ।
आकाशमाश्लिष्य तदा निवृत्ता
ध्रुवं धरा धूलिततिच्छलेन ॥

चमूरहङ्कारमथान्महान्तं
शब्दप्रधानांश्च बहून् विकारान् ।
रजस्तमोरुद्विमुक्तसत्त्वा
परस्य पुंसः प्रकृतेस्समाना ॥

पितामहेनेव रजोमिलापात्
प्राप्ते स्वसत्वप्रतिनीयमाना ।
नभस्तटिन्येव तरङ्गहस्तै-
रादीयमाने पदभाजि विष्णोः ॥

भास्वन्मयूखैरिव दह्यमाने
प्रभञ्जनेनेव विधूयमाने ।
चिक्रीडिषत्काकुभकुम्भिहस्तैः
प्रसारिताग्रैरिव गृह्यमाणे ॥

आरोप्यमाणे धरयाऽऽत्मनीव
क्रमेण सेनारजसि प्रशान्ते ।
श्रितामलव्योमतलैश्चकाशे
तदीयशेषैरिव वारिवाहैः ॥

चेट्येव चम्वा क्षितिरेणुभूत्या
प्रमृष्टमुक्ते तु पटाग्रपाण्या ।
नभो मरुत्वन्मणिदर्पणाभं
प्रकाशयामास दिशाम्मुखानि ॥

जाताङ्गरागभ्रमकारिभूरि
सेनारजोराजदुरोजकुम्भाः ।
सेर्ष्यं युवानो युवतीरपश्यं-
स्तथैव तास्तानपि पांसुलाङ्गान् ॥

धूलिच्छटाधूसरितौ तदानीं
रराजतू रामरथाङ्गपाणी ।
मेघाम्बुपातैः कलुषौ प्रयागे
गङ्गाकलिन्दात्मजयोरिवौघौ ॥

रजोङ्गते रप्युपगूह्यमानं
वपुर्धरण्या धरणीधरस्य ।
सहस्रपत्रासनया न मुक्तं
संघर्षशीला हि सदा सपत्न्यः ॥

रजस्वलापि द्विपकुम्भकूट-
सिन्दूररक्तारुणिताम्बरश्रीः ।
रणव्यपायोत्सवतुष्टचित्तै-
र्भेजे भटैः प्राणसमेव सेना ॥

आमुक्तमुक्तामणिकीर्णभास्व-
त्सौवर्णवर्माऽथ तमालनीलः ।
लग्नोडुसन्ध्याभ्रनभोविडम्बी
पार्थो रथोपस्थमलञ्चकार ॥

ततो मुहुर्बाहुनुदि प्रियायां
मुहुर्बले रोषकपायिताक्षे ।
मुहुश्च कृष्णे कृतकप्रकोपे
चतुर्विचिक्षेप वलक्षपाहः ॥

अथोल्लसद्भ्रुकुटिललाटभीषणाः
परिस्फुरद्दशननिपीडिताधराः ।
श्रवोऽशनीरभिदधतस्सरस्वतीः
पृथासुतं प्रति यदवः प्रतस्थिरे ॥

ज्याजानुहस्तानमितैर्धनुर्भि-
स्संयोज्य हस्तैरितरैरुदस्ताः ।
आस्फालयन्नङ्गुलिभिर्ध्वनन्ती-
र्युयुत्समानाः कुकुरा रथस्थाः ॥

उत्क्रान्तमौर्वीस्थितमग्रहस्तै-
रमन्दमाकृष्य विरावयन्तः ।
जीवन्धनुर्देहगतञ्जगर्जुः
कृतान्तदूता इव कुक्कुरेशाः ॥

उद्धृत्य बाणानथ बाणधिभ्यः
सन्धाय बाणासनमण्डलेषु ।
आकृष्य चाऽऽकर्णमभूषयंस्तैः
कुरुप्रवीरं कुकुरप्रवीराः ॥

भीकौतुकप्रेमपतत्सुभद्रा-
कटाक्षमालारुचिकज्जलाक्ताः ।
ते कालकूटच्छुरिता इवोर-
स्सुरेशसूनोर्विविशुर्विशालम् ॥

वक्षो विहाय स्थलहंसकल्पा
बाहुद्रुमद्वन्द्वशकुन्तकान्ताः ।
भोजैर्मुखाम्भोजमधुव्रताभा
शिलीमुखाश्शातमखे निखाताः ॥

शितैश्शरैश्शक्रजमभ्यवर्षन्
भद्रां सुभद्रां परिहृत्यभोजाः ।
भ्रूचापमाकृष्य तु दृष्टिबाणां-
श्चिक्षेप सा तेषु सुपक्ष्मपक्षमान् ॥

जिष्णोस्सुभद्रा विशिखव्रणेषु
स्रवत्सु रक्तं निखिलं कदुष्णम् ।
मुमोच नेत्राञ्जलिभिर्मयूखान्
महौषधश्यामरसायमानान् ॥

शरावलीदारितवारवाणो
निष्यन्दमानव्रणशोणितार्द्रः ।
बीभत्सुरालम्बत बालभानु-
प्रभापरिष्वक्ततमाललीलाम् ॥

अस्रारुणः पाण्डवचण्डधामा
बालस्ततो गाण्डिवमण्डलस्थः ।
तदन्धकानीकसमन्धकारं
शरांशुभिः प्राक्रमत प्रभेत्तुम् ॥

विज्ञापयन्तो ग्रहकार्मुकज्या-
संयोजनाकृष्टशरासनानि ।
सैन्यान् अलक्ष्यमाणान्यतिलाघवेन
पार्थस्य पेतुर्गगने पृषत्काः ॥

परस्परप्रग्रथिताग्रपुङ्खा-
स्सुवर्णभूषारुचिभूषिताशाः ।
शिलीमुखानां नभसि स्म मालाः
पतन्ति संक्रन्दननन्दनस्य ॥

सर्वानतृप्यन्त इवात्मधाम्ना
सहस्ररश्मेः किरणान् पिबन्तः ।
निरन्तराला गगनान्तराले
शरास्सुनासीरसुतस्य पेतुः ॥

ते बाणा भरतसुतस्य वृष्णिपाना-
मुष्णीषान्मणिमुकुटानि कार्मुकानि ।
छत्राणि ध्वजशिखराणि चाशु हत्वा
साश्चर्यं वियति विवर्तयाम्बभूवुः ॥

तरस्विनां वृष्णिशिलीमुखानां
कृत्तानि कौन्तेयशरैश्शिरांसि ।
कुण्ठानि गत्वा कुरुसिंहवध्वाः
कुचौ लिखित्वा कठिनौ निपेतुः ॥

जेतुं स्वबन्धूनजिघांसुरिच्छन्
जनैश्शनैरेव स विध्यति स्म ।
तथापि ते तस्य शरप्रहारा-
निन्द्राशनिस्पर्शसमान्न शेकुः ॥

चापमण्डलमदृशतोभयोः
पार्थयोस्समिति सव्यसाचिनः ।
अस्यतोर्लघुतया शरान् परै-
स्स्वर्णभूषितमलातचक्रवत् ॥

हनुमद्ध्वजेन हृतवीर्यतया
समरात्पराजयत वृष्णिचमूः ।
गलदंशुकाभरणकेशभरा
दयितेव जीवितसमेन रतात् ॥

पलायमाने तु बले बलं तदा
युयुत्सुराह्वास्त मुकुन्दसारथिम् ।
भुजेन सीरं ससुरारिशोणितं
प्रगृह्य खट्वाङ्गमिव त्रिलोचनः ॥

अथाऽऽविरासीत्सहसा रणाङ्गणे
त्रिविक्रमस्य स्मरणान्त्रियम्बकः ।
पयोनिधिद्वीपगलिङ्गपूजा-
प्रसादितो दातुमना हृदि स्थितम् ॥

वन्दारुदेवमुनिचारणयक्षरक्षो-
विद्याधरादिविविधस्तुतिगीतितुष्टः ।
नन्दीशभृङ्गिरिटिमुख्यगणेशजुष्टः
पार्श्वस्थितार्यगणनायककार्तिकेयः ॥

गृहीतसुम्भाद्यसुरासृगात्त-
त्रिशूलया मण्डलिकुण्डलिन्या ।
सीरायुधश्रीधरयोर्भगिन्या
जुष्टस्स दिष्टप्रदयार्यया च ॥

गण्डाद्रितुल्यककुदं प्रविलम्बिसास्ना-
शुभ्राम्बुदं पतितवालधिवारिधारम् ।
आरूढवानमलपादमृदग्रशृङ्गं
कैलासभूधरमिवापरमुक्षराजम् ॥

मणिमण्डितफणिमण्डलवरमण्डलरशनावलयाङ्गुलिचरणाङ्गदजठरश्रुतिवलयः । भुजगाधिपमयमौक्तिकगणभूषितगलकः करपुष्करयुगधारितमृगदारकपरशुः ॥

दत्तभक्तवरदक्षिणपाणि-
प्रोतपार्श्वगतवित्तपहस्तः ।
ध्वस्तभक्तभयवामकराग्र-
स्पृष्टशैलतनयाकुचकुम्भः ॥

व्याघ्रचर्मशवलं पृथु
बिभ्रद् भस्मधूलिधवलशितिकण्ठः ।
सोडुपिङ्गलघनासित-
मेघस्तोकशारशरदम्बुदलीलः ॥

अद्रितनयार्द्रकुचचन्दन'चितोरश्श्लिष्टसुखसुप्तविषतमफणिहारः । कुण्डलितकुण्डलकरीन्द्रकरकृष्टप्रत्तबिसकाण्डमतिपाण्डुदशनांशुः ॥

कुशलितविश्वं शिशिरकरात्मक्षततिमिरौघं दिनकररूपम् । दहनमयञ्च क्षपितमनोजं कवलितयज्ञाहृतिदथदक्षं ॥

भोगीन्द्रमण्डनफणामणिभासमानं
बिभ्रत्स धूर्तकुटजाम्बुरुहादिमालम् ।
बम्भ्रम्यमाणसुरसिन्धुजलान्तरालं
राजत्करोटिशशिकोइटजटाकिरीटम् ॥

यो भिक्षाकः क्षोणिनान्नायकोऽपि
ब्रह्मस्तम्भस्येशिताऽपि स्वहीनः ।
स्तुत्यैस्सर्वैर्निर्गुणोऽपि प्रकृत्या
नित्यं कर्ता नित्यमप्यक्रियाकः ॥

गौर्या युक्तो नित्यमप्यद्वितीयो
नेत्रज्योतिर्लीढकामोऽपि कामी ।
संहर्ताऽपि प्राणभाजामकोप-
स्सार्वोप्येको बिभ्रदात्मम्भरित्वम् ॥

पूर्णोऽप्यपर्णापहृतार्धदेहो
भस्मानुलिप्तोऽपि विमुक्तलेपः ।
एकादशात्माऽपि विधूतसख्यः
कैलाससद्मापि जगन्निवासः ॥

सत्रब्रहत्योऽपि महापवित्रो
नागश्रितश्शश्वदगश्रितोऽपि ।
जुष्टो भुजङ्गैरपि नीलकण्ठो
निरामयश्शूलगदान्वितोऽपि ॥

अवयवै रहितोऽपि समुद्वह-
न्नवयवानखिलानतिसुन्दरान् ।
अणुरणोः परमादपि खादपि
स्थिरतरः परमं भुवनेऽद्भुतम् ॥

जटाजूटज्योतिर्जलधररुचं पल्लवनिभा-
भृङ्गश्रेणिच्छायां कुटजसुमनस्संहतिरुचि ।
स्फुरत्कण्ठाभिख्याविततिरपि नैशान्धतमसं
ततायां सन्ध्यायां नयनचटुले यत्र जयति ॥

वेधास्सारथिनुन्नवेदतुरगं चन्द्रार्कचक्रप्लुतं
भूमिस्यन्दनमास्थितेन दधतं नागेन्द्रमौर्वीयुतम् ।
दोष्णा मेरुशरासनं हरिशरं येनाऽऽस्त धूमानल-
ज्वालालीकवलीकृतासुरकुलं दग्धं पुराणां त्रयम् ॥

भाङ्कारातिभयङ्करप्रसृमरज्वालावलीवेष्टन-
श्च्योतत्काञ्चनभूमिपङ्कपतितक्रन्दत्कुमाराङ्गनम् ।
येनानन्तशिलीमुखाननगतक्रोधातिरेकस्फुर-
त्क्रूरोर्ध्वेक्षणजाशुशुक्षणिमुचा प्लुष्टं पुराणां त्रयम् ॥

कृत्त्या रक्ताद्रया यो द्विरददितिजभिन्नीलभासा गलेन
क्ष्वेलं पाता दयालुर्दहनकणमुचा दग्धमीनं ध्वजोऽक्ष्णा ।
हन्ताकानङ्कपालैरुडुपतिकलया सोमबिम्बस्य भेत्ता
भर्ता चाऽमर्त्यसिन्धोस्सितसलिलकणालङ्कृताभिर्जटाभिः ॥

१७.१००

तं दृष्ट्वा बलमधुसूदनप्रधाना
भक्त्यार्दाः प्रमुदितमानसाः प्रणेमुः ।
फालानामुपरि कृताञ्जलिः क्षमायां
दुर्दशः खलु भगवानभक्तिमद्भिः ॥

१७.१०१

चूडेन्दुचन्दनरसार्द्रहिमाद्रिकन्या-
पीनस्तनव्यतिकराधिकशीतलेन ।
उत्थाप्य तानथ कृपाभरितान्तरात्मा
पस्पर्श पाणिकमलेन मृगाङ्कमौलिः ॥

१७.१०२

तान्महतुयमयैरपीक्षणैः
प्रेक्ष्य शीतकिरणैरथाऽब्रवीत् ।
शेखरेन्दुरुचिपुरितस्फुर-
न्मन्दहासरुचिरिन्दुशेखरः ॥

१७.१०३

रौप्यस्य लिङ्गस्य समर्चनैर्वः
पूर्वं प्रसन्नोऽस्मि यदुप्रवीराः ।
युद्धेन तुष्यामितरामिदानीं
स्वधर्मचर्या हि परा ममार्चा ॥

१७.१०४

युद्धे च पर्याप्तमिदं निमित्तं
यत्क्षत्रियस्य ह्रियते परेण ।
स्वं वस्तु तत्रापि गुणैः प्रकाशं
रत्नं कुलस्याऽऽभरणं कुमारी ॥

१७.१०५

सर्वाणि कार्याणि विमृश्य किन्तु
प्राज्ञैस्समं सम्यगनुष्ठितानि ।
बुद्ध्या भवन्तीह नृणां समृद्ध्यै
वृद्ध्यै त्वबुद्धेतरथा कृतानि ॥

१७.१०६

तद्वयमेकमतयः शृणुतोच्यमानं
सूक्तं मया हितमिदं त्यजताऽतितृष्णाम् ।
सम्बन्धिने गुणसमृद्धिमते कुमारी-
मेतां प्रदत्त कुरुकेसरिणेऽनुरूपाम् ॥

१७.१०७

इति शङ्करस्य वचनेन शममुपयतोऽथ सीरिणः । बाहुपरिघशिरान्मुसलं हृतमार्ययाऽरिमधुसूदनस्य च ॥

१७.१०८

मूढानां चरणसरोजकिङ्कराणा-
मस्माकं भव शरणं सदा शिवेति ।
स्तुत्वोक्तो नरकजिताऽनुगृह्य वृष्णी-
नीशानस्सपरिषदम्बिकस्तिरोऽभूत् ॥

१७.१०९

अथ महिषमथन्याऽऽश्लिष्टयोमामुडाभ्यां
बहुविधमनुनीतास्सर्ववृष्णिप्रवीराः ।
क्रमविगलितयुद्धारम्भसंरम्भसौम्य-
स्फुटनयनमपश्यन्नर्जुनं माधवीश्च ॥

१७.११०

घ्रातो मूर्धन्यभिवादितैरतिमुदा वृद्धैस्सवृष्ण्यन्धकै-
र्बालान् वन्दितपादपद्मयुगलानाघ्रातवान्मूर्धनि ।
आश्लिश्लेष घनं समेत्य सुहृदो गात्राणि गात्रैर्निजै-
स्तेषामौषधशीतलैश्शितशरक्षुण्णानि निर्वापयन् ॥

१७.१११

सोऽनुज्ञातो मुदितहृदयैर्यादवेन्द्रैर्वयस्यान्
स्वं स्वं नीत्वा भवनमखिलं दत्तदीर्घानुयात्रान् ।
वध्वा सार्धं सपरिजनया रामदामोदराभ्यां
कामेनाऽपि श्रितहरिरथो मोदमानः प्रतस्थे ॥

१७.११२

नदीरम्भःपूरस्फुरितशफरश्रेणिशबला
गिरीनप्यम्भोदस्थगितशिखरान् पुष्पितवनान् ।
वदन्तो माधव्यै विकसितविशालायतदृशे
सुखं विश्राम्यन्तो ययुरभिहरिप्रस्थमथ ते ॥

१७.११३

जवजितमरुताऽपि त्यक्तवेगायितेन
स्वजनमतिदिदृक्षुः सद्विजातिस्सभृत्यः ।
नगरसुखदनादेर्नैकदा स्यन्दनेन
त्वरितमविशदिन्द्रप्रस्थमिन्द्रस्य सूनुः ॥

॥ इति सप्तदशस्सर्गः [ प्रसन्नकाण्डम् ] ॥

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

श्रीमच्छंकरदिग्विजयः विद्यारण्यस्वामी

About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.

Resources

Connect