प्रतिमानाटकम् — पञ्चमोऽङ्कः

अथ पञ्चमोऽङ्कः ।

(ततः प्रविशति सीता तापसी च)

सीता—अय्ये ! उवहारसुमणाइण्णो सम्मज्जिदो अस्समो । अस्समपदविभवेण अणुट्ठिओ देवसमुदाआरो । ता जाव अय्यउत्तो ण आअच्छदि दाव इमाणं बालरुक्खाणं उदअप्पदाणेण अणुक्कोसइस्सं । [आर्ये ! उपहारसुमनाकीर्णः संमार्जित आश्रमः । आश्रमपदविभवेनानुष्ठितो देवसमुदाचारः । तद् यावदार्यपुत्रो नागच्छति, तावदिमान् बालवृक्षानुदकप्रदानेनानुक्रोशयिष्यामि ।]

तापसी—अविग्घमस्स होदु । [अविघ्नमस्य भवतु ।]

(ततः प्रविशति रामः)

रामः—(सशोकम्)

५.१

त्यक्त्वा तां गुरुणा मया च रहितां रम्यामयोध्यां पुरी-
मुद्यम्यापि ममाभिषेकमखिलं मत्सन्निधावागतः ।
रक्षार्थं भरतः पुनर्गुणनिधिस्तत्रैव सम्प्रेषितः
कष्टं भो नृपतेर्धुरं सुमहतीमेकः समुत्कर्षति ॥

Summary AI Having left the beautiful city of Ayodhyā, devoid of his guru and me, Bharata came to me even after preparing for my coronation. That treasury of virtues has been sent back for the protection of the kingdom. Alas! He alone now bears the immense burden of the King's responsibilities.

सारांश AI गुरु और मेरे बिना अयोध्या सूनी है। भरत मेरा अभिषेक करने आए थे, पर उन्हें नगर रक्षा हेतु वापस भेज दिया। वे अकेले ही राज्य का भारी बोझ ढो रहे हैं, यह अत्यंत कष्टदायक है।

रामः—(विमृश्य) ईदृशमेवैतत् । यावदिदानीमीदृशशोकविनोदनार्थमवस्थाकुटुम्बिनीं मैथिलीं पश्यामि । तत् क्व नु खलु गता वैदेही । (परिक्रम्यावलोक्य) अये इमानि खलु प्रत्यग्राभिषिक्तानि वृक्षमूलानि अदूरगतां मैथिलीं सूचयन्ति । तथाहि,

५.२

भ्रमति सलिलं वृक्षावर्ते सफेनमवस्थितं
तृषितपतिता नैते क्लिष्टं पिबन्ति जलं खगाः ।
स्थलमभिपतन्त्यार्द्राः कीटा बिले जलपूरिते
नववलयिनो वृक्षा मूले जलक्षयरेखया ॥

Summary AI The water swirls with foam around the trees. Though fallen in thirst, these birds do not drink the troubled water. Moist insects flee to dry ground from their flooded holes. The trees appear to have new rings at their base, marked by the receding water level.

सारांश AI जल भँवर बनाकर घूम रहा है, पक्षी गंदा पानी नहीं पी रहे। कीड़े गीले बिलों से सूखी भूमि पर आ रहे हैं और वृक्षों की जड़ें जल स्तर की घटती रेखाओं से अंकित हैं।

रामः—(विलोक्य) अये इयं वैदेही । भोः कष्टम् ।

५.३

योऽस्याः करः श्राम्यति दर्पणेऽपि
स नैति खेदं कलशं वहन्त्याः ।
कष्टं वनं स्त्रीजनसौकुमार्यं
समं लताभिः कठिनीकरोति ॥

Summary AI Her hand, which tires even while holding a mirror, does not show exhaustion while carrying a water pot. Alas! The forest makes the delicate nature of women as hardy as the creepers themselves.

सारांश AI जो हाथ दर्पण पकड़ने मात्र से थक जाते थे, वे अब घड़े उठाने पर भी नहीं थकते। वन का कष्ट सुकुमार स्त्रियों को लताओं के समान कठोर बना देता है।

रामः—(उपेत्य) मैथिलि ! अपि तपो वर्धते ।

सीता—हं अय्यउत्तो । जेदु अय्यउत्तो । [हम्, आर्यपुत्रः । जयत्वार्यपुत्रः ।]

रामः—मैथिलि ! यदि ते नास्ति धर्मविघ्नः, आस्यताम् ।

सीता—जं अय्यउत्तो आणवेदि । (उपविशति) [यदार्यपुत्र आज्ञापयति ।]

रामः—मैथिलि प्रतिवचनार्थिनीमिव त्वां पश्यामि । किमिदम् ।

सीता—सोअसुण्णहिअअस्स विअ अय्यउत्तस्स मुहाराओ । किं एदं । [शोकशून्यहृदयस्येवार्यपुत्रस्य मुखरागः । किमेतत् ।]

रामः—मैथिलि स्थाने खलु कृता चिन्ता ।

५.४

कृतान्तशल्याभिहते शरीरे
तथैव तावद्धृदयव्रणो मे ।
नानाफलाः शोकशराभिघाता-
स्तत्रैव तत्रैव पुनः पतन्ति ॥

Summary AI In this body already struck by the spear of fate, the wound in my heart remains as it was. Blows from the arrows of sorrow, yielding various fruits of pain, fall repeatedly upon that very same spot.

सारांश AI भाग्य की मार से आहत देह पर हृदय का घाव अभी ताजा है। शोक रूपी विविध बाण बार-बार उसी मर्मस्थल पर प्रहार कर रहे हैं।

सीता—अय्यउत्तस्स को विअ सन्दावो । [आर्यपुत्रस्य क इव सन्तापः ।]

रामः—श्वस्तत्रभवतस्तातस्यानुसंवत्सरश्राद्धविधिः । कल्पविशेषेण निवपनक्रियामिच्छन्ति पितरः । तत् कथं निर्वर्तयिष्यामीत्येतच्चिन्त्यते । अथवा,

५.५

गच्छन्ति तुष्टिं खलु येन केन
ते एव जानन्ति हि तां दशां मे ।
इच्छामि पूजां च तथापि कर्तुं
तातस्य रामस्य च सानुरूपाम् ॥

Summary AI Only those who find contentment in whatever little they have can truly understand my current state. Nevertheless, I desire to perform a ritual of worship for my father and for Rāma that is worthy of them.

सारांश AI जो संतोषी हैं, वे ही मेरी इस स्थिति को समझ सकते हैं। फिर भी, मैं पिता दशरथ के निमित्त अपने और उनके गौरव के अनुरूप श्रेष्ठ पूजन करना चाहता हूँ।

सीता—अय्यउत्त ! णिव्वत्तइस्सिदि सद्धं भरदो रिद्धीए, अवत्थाणुरूवं फलोदएण वि अय्यउत्तो । एदं तादस्स बहुमदअरं भविस्सदि । [आर्यपुत्र निर्वर्तयिष्यति श्राद्धं भरत ऋद्ध्या, अवस्थानुरूपं फलोदकेनाप्यार्यपुत्रः । एतत् तातस्य बहुमततरं भविष्यति ।]

रामः—मैथिलि---

५.६

फलानि दृष्ट्वा दर्भेषु स्वहस्तरचितानि नः ।
स्मारितो वनवासं च तातस्तत्रापि रोदिति ॥

Summary AI Seeing the fruits arranged by our own hands upon the darbha grass, our father is reminded of our forest exile and weeps even in the other world.

सारांश AI हमारे द्वारा स्वयं कुश पर सजाए गए इन वन्य फलों को देखकर पिता परलोक में भी हमारे वनवास के कष्ट को याद कर अवश्य रोते होंगे।

(ततः प्रविशति परिव्राजकवेषो रावणः)

रावणः—एष भोः ।

५.७

नियतमनियतात्मा रूपमेतद् गृहीत्वा
खरवधकृतवैरं राघवं वञ्चयित्वा ।
स्वरपदपरिहीणां हव्यधारामिवाहं
जनकनृपसुतां तां हर्तुकामः प्रयामि ॥

Summary AI Surely, I, of unrestrained soul, having assumed this disguise and deceived the descendant of Raghu—who earned my enmity by killing Khara—proceed with the desire to abduct the daughter of King Janaka, like a sacrificial offering devoid of proper intonation and words.

सारांश AI मैं छद्म रूप धरकर, खर-वध का बदला लेने और राम को ठगने हेतु सीता को हरने जा रहा हूँ, जैसे अशुद्ध मंत्र वाली आहुति यज्ञ को दूषित करती है।

रावणः—(परिक्रम्याधो विलोक्य) इदं रामस्याश्रमपदद्वारम् । (यावदवतरामि) (अवतरति) यावदहमप्यतिथिसमुदाचारमनुष्ठास्यामि । अहमतिथिः । कोऽत्र भोः ।

रामः—(श्रुत्वा) स्वागतमतिथये ।

रावणः—साधु विशेषितं खलु रूपं स्वरेण ।

रामः—(विलोक्य) अये भगवान् । भगवन् ! अभिवादये ।

रावणः—स्वस्ति ।

रामः—भगवन् ! एतदासनमास्यताम् ।

रावणः—(आत्मगतम्) कथमाज्ञप्त इवास्म्यनेन । (प्रकाशम्) बाढम् । (उपविशति)

रामः—मैथिलि ! पाद्यमानय भगवते ।

सीता—जं अय्यउत्तो आणवेदि । (निष्क्रम्य प्रविश्य) इमा आवो । [यदार्यपुत्र आज्ञापयति । इमा आपः ।]

रामः—शुश्रूषय भगवन्तम् ।

सीता—जं अय्यउत्तो आणवेदि । [यदार्यपुत्र आज्ञापयति ।]

रावणः—(मायाप्रकाशनपर्याकुलो भूत्वा) भवतु भवतु ।

५.८

इयमेका पृथिव्यां हि मानुषीणामरुन्धती ।
यस्या भर्तेति नारीभिः सत्कृतः कथ्यते भवान् ॥

Summary AI She alone is indeed the Arundhatī among mortal women on this earth. Because you are her husband, you are spoken of with great respect by all women.

सारांश AI आप इस पृथ्वी पर स्त्रियों में अरुन्धती के समान श्रेष्ठ हैं। आपके ही सतीत्व और महत्ता के कारण नारियाँ आपके पति का इतना सम्मान करती हैं।

रामः—तेन हि आनय, अहमेव शुश्रूषयिष्ये ।

रावणः—अयि छायां परिहृत्य शरीरं न लङ्घयामि । वाचानुवृत्तिः खल्वतिथिसत्कारः । पूजितोऽस्मि । आस्यताम् ।

रामः—बाढम् । (उपविशति)

रावणः—(आत्मगतम्) यावदहमपि ब्राह्मणसमुदाचारमनुष्ठास्यामि । (प्रकाशम्) भोः । काश्यपगोत्रोऽस्मि । साङ्गोपाङ्गं वेदमधीये, मानवीयं धर्मशास्त्रं, माहेश्वरं योगशास्त्रं, बार्हस्पत्यमर्थशास्त्रं, मेधातिथेर्न्यायशास्त्रं, प्राचेतसं श्राद्धकल्पं च ।

रामः—कथं कथं श्राद्धकल्पमिति ।

रावणः—सर्वाः श्रुतीरतिक्रम्य श्राद्धकल्पे स्पृहा दर्शिता । किमेतत् ।

रामः—भगवन् ! भ्रष्टायां पितृमत्तायामागमः इदानीमेषः ।

रावणः—अलं परिहृत्य । पृच्छतु भवान् ।

रामः—भगवन् ! निवपनक्रियाकाले केन पितॄंस्तर्पयामि ।

रावणः—सर्वं श्रद्धया दत्तं श्राद्धम् ।

रामः—भगवन् ! अनादरतः परित्यक्तं भवति । विशेषार्थं पृच्छामि ।

रावणः—श्रूयताम् । विरूढेषु दर्भाः, ओषधीषु तिलाः, कलायं शाकेषु, मत्स्येषु महाशफरः, पक्षिषु वार्ध्राणसः, पशुषु गौः खड्गो वा इत्येते मानुषाणां विहिताः ।

रामः—भगवन् ! वाशब्देनावगतमप्यन्यदस्तीति ।

रावणः—अस्ति प्रभावसम्पाद्यम् ।

रामः—भगवन् ! एष एव मे निश्चयः ।

५.९

उभयस्यास्ति सान्निध्यं यद्येतत् साधयिष्यति ।
धनुर्वा तपसि श्रान्ते श्रान्ते धनुषि वा तपः ॥

Summary AI If this is to be accomplished, both are present here. When asceticism is exhausted, there is the bow; and when the bow is weary, there is asceticism.

सारांश AI यहाँ तप और धनुष दोनों का सामर्थ्य विद्यमान है। यदि तप थक जाए तो धनुष कार्य सिद्ध करेगा, और यदि धनुष शांत हो तो तप शक्ति प्रदान करेगा।

रावणः—सन्ति । हिमवति प्रतिवसन्ति ।

रामः—हिमवतीति । ततस्ततः ।

रावणः—हिमवतः सप्तमे शृङ्गे प्रत्यक्षस्थाणुशिरःपतितगङ्गाम्बुपायिनो वैदूर्यश्यामपृष्ठाः पवनसमजवाः काञ्चनपार्श्वा नाम मृगाः, यैर्वैखानसवालखिल्यनैमिषीयादयो महर्षयश्चिन्तितमात्रोपस्थितविपन्नैः श्राद्धान्यभिवर्धयन्ति ।

५.१०

तैस्तर्पिताः सुतफलं पितरो लभन्ते
हित्वा जरां खमुपयान्ति हि दीप्यमानाः ।
तुल्यं सुरैः समुपयान्ति विमानवास-
मावर्तिभिश्च विषयैर्न बलाद्ध्रियन्ते ॥

Summary AI Gratified by those offerings, the ancestors obtain the fruit of having a son; casting off old age, they ascend to heaven in radiance. They dwell in celestial chariots like the gods and are not forcibly dragged back by the recurring objects of worldly desire.

सारांश AI पुत्रों के तर्पण से पितृगण तृप्त होकर दिव्य रूप में स्वर्ग जाते हैं। वे देवताओं के समान विमानों में विहार करते हैं और पुनः सांसारिक मोह में नहीं फँसते।

५.११

आपृच्छ पुत्रकृतकान् हरिणान् द्रुमांश्च
विन्ध्यं वनं तव सखीर्दयिता लताश्च ।
वत्स्यामि तेषु हिमवद्गिरिकाननेषु
दीप्तैरिवौषधिवनैरुपरञ्जितेषु ॥

Summary AI Bid farewell to the deer and trees treated as sons, to the Vindhya forest, and to your beloved friends, the creepers. I shall dwell in those forests of the Himavat mountains, which are illuminated by glowing medicinal herbs.

सारांश AI इन प्रिय हिरणों, वृक्षों और सखी रूपी लताओं से विदा ले लो। अब हम हिमालय के उन वनों में रहेंगे जो दिव्य औषधियों के प्रकाश से सदा जगमगाते रहते हैं।

सीता—जं अय्यउत्तो आणवेदि । [यदार्यपुत्र आज्ञापयति ।]

रावणः—कौसल्यामातः ! अलमतिमनोरथेन । न ते मानुषैर्दृश्यन्ते ।

रामः—भगवन् ! किं हिमवति प्रतिवसन्ति ।

रावणः—अथ किम् ।

रामः—तेन हि पश्यतु भवान् ।

५.१२

सौवर्णान् वा मृगांस्तान् मे हिमवान् दर्शयिष्यति ।
भिन्नो मद्बाणवेगेन क्रौञ्चत्वं वा गमिष्यति ॥

Summary AI Either the Himavat will show me those golden deer, or it shall be pierced by the speed of my arrows and become like the Krauñca mountain.

सारांश AI हिमालय पर्वत या तो मुझे स्वर्णमृग दिखाएगा अथवा मेरे बाणों के तीव्र प्रहार से विदीर्ण होकर क्रौञ्च पर्वत के समान छिन्न-भिन्न हो जाएगा।

रावणः—(स्वगतम्) अहो असह्यः खल्वस्यावलेपः ।

रामः—(दिशो विलोक्य) अये विद्युत्सम्पात इव दृश्यते ।

रावणः—(प्रकाशम्) कौसल्यामातः इहस्थमेव भवन्तं पूजयति हिमवान् । एष काञ्चनपार्श्वः ।

रामः—भगवतो वृद्धिरेषा ।

सीता—दिट्ठिआ अय्यउत्तो वड्ढइ । [दिष्ट्यार्यपुत्रो वर्धते ।]

रामः—न न,

५.१३

तातस्यैतानि भाग्यानि यदि स्वयमिहागतः ।
अर्हत्येष हि पूजायां लक्ष्मणं ब्रूहि मैथिलि ॥

Summary AI If he has come here himself, it is due to my father's good fortune. O Maithilī, he is truly worthy of worship; tell Lakṣmaṇa to prepare.

सारांश AI यह पिता का सौभाग्य है कि ये विद्वान स्वयं यहाँ पधारे हैं। हे सीता! लक्ष्मण से कहो कि ये अतिथि विशेष सत्कार और पूजा के योग्य हैं।

सीता—अय्यउत्त ! णं तित्थजत्तादो उवावत्तमाणं कुलवदिं पच्चुग्गच्छेहि त्ति सन्दिट्ठो सोमित्ती । [आर्यपुत्र ननु तीर्थयात्रात उपावर्तमानं कुलपतिं प्रत्युद्गच्छेति सन्दिष्टः सौमित्रिः ।]

रामः—तेन हि अहमेव यास्यामि ।

सीता—अय्यउत्त ! अहं किं करिस्सं । [आर्यपुत्र अहं किं करिष्यामि ।]

रामः—शुश्रूषयस्व भगवन्तम् ।

सीता—जं अय्यउत्तो आणवेदि । [यदार्यपुत्र आज्ञापयति ।]

(निष्क्रान्तो रामः)

रावणः—अये, अयमर्घ्यमादायोपसर्पति राघवः । एष इदानीं पूजामनवेक्ष्य धावन्तं मृगं दृष्ट्वा धनुरारोपयति राघवः ।

५.१४

अहो बलमहो वीर्यमहो सत्त्वमहो जवः ।
राम इत्यक्षरैरल्पैः स्थाने व्याप्तमिदं जगत् ॥

Summary AI Oh, what strength! What valor! What courage! What speed! It is only fitting that this entire world is pervaded by the few syllables that make up the name Rāma.

सारांश AI अहो! राम का क्या अद्भुत बल, पराक्रम और वेग है। 'राम' इन दो लघु अक्षरों ने वास्तव में अपनी कीर्ति से इस पूरे संसार को व्याप्त कर रखा है।

रावणः—एष मृगः एकप्लुतातिक्रान्तशरविषयो वनगहनं प्रविष्टः ।

सीता—(आत्मगतम्) अय्यउत्तविरहिदाए भअं मे एत्थ उप्पज्जइ । [आर्यपुत्रविरहिताया भयं मेऽत्रोत्पद्यते ।]

रावणः—(आत्मगतम्)

५.१५

माययापहृते रामे सीतामेकां तपोवनात् ।
हरामि रुदतीं बालाममन्त्रोक्तामिवाहुतिम् ॥

Summary AI While Rāma is drawn away by illusion, I shall seize the young, weeping Sītā alone from the penance grove, like a sacrificial offering made without the recitation of sacred hymns.

सारांश AI माया द्वारा राम को दूर हटाकर, तपोवन में अकेली रोती हुई सीता का मैं वैसे ही हरण कर रहा हूँ जैसे बिना विधि के दी गई आहुति निष्फल हो जाती है।

सीता—जाव उडजं पविसामि । (गन्तुमीहते) [यावदुटजं प्रविशामि ।]

रावणः—(स्वरूपं गृहीत्वा) सीते तिष्ठ तिष्ठ ।

सीता—(सभयम्) हं को दाणि अअं । [हं क इदानीमयम् ।]

रावणः—किं न जानीषे ।

५.१६

युद्धे येन सुराः सदानवगणाः शक्रादयो निर्जिता
दृष्ट्वा शूर्पणखाविरूपकरणं श्रुत्वा हतौ भ्रातरौ ।
दर्पात् दुर्मतिमप्रमेयबलिनं रामं विलोभ्य च्छलैः
स त्वां हर्तुमना विशालनयने प्राप्तोऽस्म्यहं रावणः ॥

Summary AI I am that Rāvaṇa who conquered the gods including Indra and the hosts of demons in battle. Having seen the disfigurement of Śūrpaṇakhā and heard of my fallen brothers, I have lured away the unimaginably powerful yet foolish Rāma through deceit. O large-eyed one, I have come here with the intent to abduct you out of pride.

सारांश AI इंद्र और देवताओं को जीतने वाला, भाइयों के वध का प्रतिशोधी रावण मैं हूँ। राम को छल से मोहित कर, हे विशालनेत्री, मैं तुम्हारा हरण करने आया हूँ।

सीता—हं रावणो णाम । (प्रतिष्ठते) [हं रावणो नाम ।]

रावणः—आः, रावणस्य चक्षुर्विषयमागता क्व यास्यसि ।

सीता—अय्यउत्त ! परित्ताआहि परित्ताआहि । सोमित्ती ! परित्ताआहि परित्ताआहि मं । [आर्यपुत्र परित्रायस्व परित्रायस्व । सौमित्रे परित्रायस्व परित्रायस्व माम् ।]

रावणः—सीते श्रूयतां मत्पराक्रमः ।

५.१७

भग्नः शक्रः कम्पितो वित्तनाथः
कृष्टः सोमो मर्दितः सूर्यपुत्रः ।
धिग् भोः स्वर्गं भीतदेवैर्निविष्टं
धन्या भूमिर्वर्तते यत्र सीता ॥

Summary AI Indra is shattered, the Lord of Wealth trembles, the Moon is dragged away, and the son of the Sun is crushed. Fie upon heaven inhabited by terrified gods! Blessed is the earth where Sītā resides.

सारांश AI इंद्र पराजित है, कुबेर भयभीत है और यम कुचला गया है। डरे हुए देवताओं वाले स्वर्ग को धिक्कार है, वह धरती ही धन्य है जहाँ सीता निवास करती है।

सीता—अय्यउत्त ! परित्ताआहि परित्ताआहि । सोमित्ती ! परित्ताआहि परित्ताआहि मं । [आर्यपुत्र परित्रायस्व परित्रायस्व । सौमित्रे परित्रायस्व परित्रायस्व माम् ।]

५.१८

रामं वा शरणमुपेहि लक्ष्मणं वा
स्वर्गस्थं दशरथमेव वा नरेन्द्रम् ।
किं वा स्यात् कुपुरुषसंश्रितैर्वचोभि-
र्न व्याघ्रं मृगशिशवः प्रधर्षयन्ति ॥

Summary AI Seek refuge in Rāma, or Lakṣmaṇa, or even King Daśaratha who is in heaven. What is the use of words relying on inferior men? Fawn younglings do not attack a tiger.

सारांश AI चाहे तुम राम, लक्ष्मण या दशरथ की शरण लो, पर दुष्ट के वचनों का प्रभाव नहीं पड़ता। मृग के शावक कभी पराक्रमी व्याघ्र का तिरस्कार नहीं कर सकते।

सीता—अय्यउत्त ! परित्ताआहि परित्ताआहि । सोमित्ती ! परित्ताआहि परित्ताआहि मं । [आर्यपुत्र परित्रायस्व परित्रायस्व । सौमित्रे परित्रायस्व परित्रायस्व माम् ।]

५.१९

विलपसि किमिदं विशालनेत्रे
विगणय मां च यथा तवार्यपुत्रम् ।
विपुलबलयुतो ममैष योद्धुं
ससुरगणोऽप्यसमर्थ एव रामः ॥

Summary AI O large-eyed one, why do you lament thus? Consider me as you would your husband. Even supported by the hosts of gods, this Rāma is simply incapable of fighting my immense strength.

सारांश AI हे सुलोचनी! विलाप छोड़कर मुझे ही अपना पति मानो। देवताओं सहित राम भी मेरी इस विशाल सैन्य शक्ति के सामने युद्ध में टिक नहीं सकता।

सीता—(सरोषम्) सत्तो सि । [शप्तोऽसि ।]

रावणः—हहह । अहो पतिव्रतायास्तेजः ।

५.२०

योऽहमुत्पतितो वेगान्न दग्धः सूर्यरश्मिभिः ।
अस्याः परिमितैर्दग्धः शप्तोऽसीत्येभिरक्षरैः ॥

Summary AI I, who was not burnt by the rays of the sun even while flying with great speed, have been scorched by these few words of hers: "You are cursed."

सारांश AI आकाश में उड़ते समय जो मैं सूर्य की प्रचंड किरणों से भी नहीं जला, वह आज सीता के 'तुम्हें शाप है' इन गिने-चुने अक्षरों मात्र से भस्म हो गया हूँ।

सीता—अय्यउत्त ! परित्ताआहि परित्ताआहि । [आर्यपुत्र परित्रायस्व परित्रायस्व ।]

रावणः—(सीतां गृहीत्वा) भो भो जनस्थानवासिनस्तपस्विनः ! शृण्वन्तु शृण्वन्तु भवन्तः ।

५.२१

बलादेष दशग्रीवः सीतामादाय गच्छति ।
क्षात्रधर्मे यदि स्निग्धः कुर्याद् रामः पराक्रमम् ॥

Summary AI This ten-headed Daśagrīva is forcibly carrying away Sītā. If Rāma is truly devoted to his kṣātradharma, let him display his prowess.

सारांश AI यह रावण बलपूर्वक सीता को हरकर ले जा रहा है। यदि राम का क्षात्र धर्म के प्रति अनुराग है, तो उन्हें अपना पराक्रम दिखाना चाहिए।

सीता—अय्यउत्त ! परित्ताआहि परित्ताआहि । [आर्यपुत्र परित्रायस्व परित्रायस्व ।]

रावणः—(परिक्रामन् विलोक्य) अये स्वपक्षपवनोत्क्षेपक्षुभितवनषण्डश्चण्डचञ्चुरभिधावत्येष जटायुः । आः तिष्ठेदानीम्---

५.२२

मद्भुजाकृष्टनिस्त्रिंशकृत्तपक्षक्षतच्युतैः ।
रुधिरैरार्द्रगात्रं त्वां नयामि यमसादनम् ॥

Summary AI I shall send you to the abode of Yama, your body drenched in blood flowing from the wounds of wings severed by the sword drawn by my arms.

सारांश AI मेरी भुजाओं द्वारा खींची गई तलवार से कटे हुए तुम्हारे पंखों के घावों से बहते रक्त से भीगे हुए शरीर वाले तुम्हें, मैं यमलोक भेजता हूँ।

(निष्क्रान्तौ)

इति पञ्चमोऽङ्कः ।

Other texts to read

उत्तररामचरितम् भवभूतिः

अभिज्ञानशाकुन्तलम् कालिदासः

About

Resources

Connect

Show/Hide Details

Other texts to read

उत्तररामचरितम् भवभूतिः

अभिज्ञानशाकुन्तलम् कालिदासः

About

Resources

Connect