अन्यच्च असंभवं हेममृगस्य जन्म
तथापि रामो लुलुभे मृगाय ।
प्रायः समापन्नविपत्तिकाले
धियोपि पुंसां मलिना भवन्ति ॥

अन्वयः AI अन्यत् च हेम-मृगस्य जन्म असम्भवम् तथा अपि रामः मृगाय लुलुभे, प्रायः समापन्न-विपत्ति-काले पुंसाम् धियः अपि मलिनाः भवन्ति ।

Summary AI Furthermore, the birth of a golden deer is impossible, yet Rāma succumbed to the desire for that deer. Generally, when the time of misfortune approaches, even the intellects of great men become clouded.

सारांश AI स्वर्ण मृग का होना असंभव है, फिर भी श्री राम उसके लोभ में पड़ गए। प्रायः विपत्ति काल आने पर पुरुषों की बुद्धि भी भ्रष्ट या मलिन हो जाती है।

पदच्छेदः AI

अन्यत्	अन्यद् (१.१)	another point
च	च	and
असंभवम्	असंभव (१.१)	impossible
हेममृगस्य	हेमन्–मृग (६.१)	of a golden deer
जन्म	जन्मन् (१.१)	birth
तथा	तथा	so
अपि	अपि	yet
रामः	राम (१.१)	Rāma
लुलुभे	लुलुभे (√लुभ् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	desired
मृगाय	मृग (४.१)	for the deer
प्रायः	प्रायस्	generally
समापन्नविपत्तिकाले	समापन्न (सम्+आ√पद्+क्त)–विपत्ति–काल (७.१)	at the time when calamity has approached
धियः	धी (१.३)	intellects
अपि	अपि	even
पुंसां	पुंस् (६.३)	of men
मलिनाः	मलिन (१.३)	clouded/polluted
भवन्ति	भवन्ति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	become

छन्दः उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
अ	न्य	च्च	अ	सं	भ	वं	हे	म	मृ	ग	स्य	ज	न्म
त	था	पि	रा	मो	लु	लु	भे	मृ	गा	य
प्रा	यः	स	मा	प	न्न	वि	प	त्ति	का	ले
धि	यो	पि	पुं	सां	म	लि	ना	भ	व	न्ति
ज			त			ज			ग	ग

अन्यच्च असंभवं हेममृगस्य जन्म
तथापि रामो लुलुभे मृगाय ।
प्रायः समापन्नविपत्तिकाले
धियोपि पुंसां मलिना भवन्ति ॥

Other texts to read

कथासरित्सागरः सोमदेवः

चम्पूरामायणम् भोजः

About

Resources

Connect