मित्रं यान्तु च सज्जना जनपदैर्लक्ष्मीः समालभ्यतां
भूपालाः परिपालयन्तु वसुधां शश्वत् स्वधर्मे स्थिताः ।
आस्तां मानसतुष्टये सुकृतिनां नीतिर्नवोढेव वः
कल्याणं कुरुतां जनस्य भगवांश्चन्द्रार्धचूडामणिः ॥
मित्रं यान्तु च सज्जना जनपदैर्लक्ष्मीः समालभ्यतां
भूपालाः परिपालयन्तु वसुधां शश्वत् स्वधर्मे स्थिताः ।
आस्तां मानसतुष्टये सुकृतिनां नीतिर्नवोढेव वः
कल्याणं कुरुतां जनस्य भगवांश्चन्द्रार्धचूडामणिः ॥
भूपालाः परिपालयन्तु वसुधां शश्वत् स्वधर्मे स्थिताः ।
आस्तां मानसतुष्टये सुकृतिनां नीतिर्नवोढेव वः
कल्याणं कुरुतां जनस्य भगवांश्चन्द्रार्धचूडामणिः ॥
अन्वयः
AI
सज्जनाः मित्रं यान्तु, (च) जनपदैः लक्ष्मीः समालभ्यताम्, स्वधर्मे स्थिताः भूपालाः शश्वत् वसुधां परिपालयन्तु, सुकृतिनां मानसतुष्टये वः नव-ऊढा इव नीतिः आस्ताम्, (च) भगवान् चन्द्र-अर्ध-चूडामणिः जनस्य कल्याणं कुरुताम् ।
Summary
AI
May the virtuous attain friendship and may prosperity be enjoyed by the people. May kings, established in their own dharma, protect the earth forever. May this science of nīti be like a newlywed bride for the mental satisfaction of the righteous. May the Lord Candra-ardha-cūḍāmaṇi, who wears the crescent moon as His crest-jewel, grant welfare to all people.
सारांश
AI
सज्जन लोग मित्रता प्राप्त करें, प्रजा को समृद्धि मिले और राजा अपने धर्म का पालन करते हुए निरंतर पृथ्वी की रक्षा करें। नीति शास्त्र पुण्यशाली लोगों के मन की प्रसन्नता के लिए नववधू के समान प्रिय बना रहे और जिनके मस्तक पर अर्धचंद्र सुशोभित है, वे भगवान शिव सभी मनुष्यों का कल्याण करें।
पदच्छेदः
AI
| मित्रम् | मित्र (२.१) | friendship |
| यान्तु | यान्तु (√या कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | may (they) attain |
| च | च | and |
| सज्जनाः | सत्–जन (१.३) | the virtuous people |
| जनपदैः | जनपद (३.३) | by the people |
| लक्ष्मीः | लक्ष्मी (१.१) | prosperity |
| समालभ्यताम् | समालभ्यताम् (सम्+आ√लभ् भावकर्मणोः लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | may be enjoyed |
| भूपालाः | भू–पाल (१.३) | kings |
| परिपालयन्तु | परिपालयन्तु (परि√पाल् +णिच् कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | may (they) protect |
| वसुधाम् | वसुधा (२.१) | the earth |
| शश्वत् | शश्वत् | forever |
| स्वधर्मे | स्व–धर्म (७.१) | in their own dharma |
| स्थिताः | स्थित (√स्था+क्त, १.३) | established |
| आस्ताम् | आस्ताम् (√आस् कर्तरि लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | may it be |
| मानसतुष्टये | मानस–तुष्टि (४.१) | for mental satisfaction |
| सुकृतिनाम् | सुकृतिन् (६.३) | of the righteous |
| नीतिः | नीति (१.१) | this science of nīti |
| नवोढा | नव–ऊढ (√वह्+क्त, १.१) | a newlywed bride |
| इव | इव | like |
| वः | युष्मद् (६.३) | your |
| कल्याणम् | कल्याण (२.१) | welfare |
| कुरुताम् | कुरुताम् (√कृ कर्तरि लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | may (he) grant |
| जनस्य | जन (६.१) | of the people |
| भगवान् | भगवत् (१.१) | the Lord |
| चन्द्रार्धचूडामणिः | चन्द्र–अर्ध–चूडा–मणि (१.१) | He who has the crescent moon as a crest-jewel |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| मि | त्रं | या | न्तु | च | स | ज्ज | ना | ज | न | प | दै | र्ल | क्ष्मीः | स | मा | ल | भ्य | तां |
| भू | पा | लाः | प | रि | पा | ल | य | न्तु | व | सु | धां | श | श्व | त्स्व | ध | र्मे | स्थि | ताः |
| आ | स्तां | मा | न | स | तु | ष्ट | ये | सु | कृ | ति | नां | नी | ति | र्न | वो | ढे | व | वः |
| क | ल्या | णं | कु | रु | तां | ज | न | स्य | भ | ग | वां | श्च | न्द्रा | र्ध | चू | डा | म | णिः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.