मित्रं प्रीतिरसायनं नयनयोरानन्दनं चेतसः
पात्रं यत् सुखदुःखयोः समम् इदं पुण्यात्मना लभ्यते ।
ये चान्ये सुहृदः समृद्धिसमये द्रव्याभिलाषाकुलास्
ते सर्वत्र मिलन्ति तत्त्वनिकषग्रावा तु तेषां विपत् ॥
मित्रं प्रीतिरसायनं नयनयोरानन्दनं चेतसः
पात्रं यत् सुखदुःखयोः समम् इदं पुण्यात्मना लभ्यते ।
ये चान्ये सुहृदः समृद्धिसमये द्रव्याभिलाषाकुलास्
ते सर्वत्र मिलन्ति तत्त्वनिकषग्रावा तु तेषां विपत् ॥
पात्रं यत् सुखदुःखयोः समम् इदं पुण्यात्मना लभ्यते ।
ये चान्ये सुहृदः समृद्धिसमये द्रव्याभिलाषाकुलास्
ते सर्वत्र मिलन्ति तत्त्वनिकषग्रावा तु तेषां विपत् ॥
अन्वयः
AI
प्रीति-रसायनम्, नयनयोः आनन्दनम्, चेतसः सुख-दुःखयोः समम् पात्रम् यत्, इदम् मित्रम् पुण्य-आत्मना लभ्यते; ये च अन्ये समृद्धि-समये द्रव्य-अभिलाष-आकुलाः सुहृदः, ते सर्वत्र मिलन्ति, तेषाम् तत्त्व-निकष-ग्रावा तु विपत् (अस्ति)।
Summary
AI
A true friend, who is an elixir of affection and a shared vessel of joy and sorrow, is obtained only by a virtuous soul. Fair-weather friends, driven by greed during prosperity, are found everywhere, but adversity is the true touchstone of their character.
सारांश
AI
सच्चा मित्र सुख-दुःख का समान भागीदार और आँखों को सुख देने वाला होता है जो केवल पुण्य से मिलता है; स्वार्थी मित्र तो समृद्धि में बहुत मिलते हैं, पर विपत्ति ही उनकी असली पहचान है।
पदच्छेदः
AI
| मित्रम् | मित्र (१.१) | a friend |
| प्रीतिरसायनम् | प्रीति–रसायन (१.१) | an elixir of affection |
| नयनयोः | नयन (६.२) | for the eyes |
| आनन्दनम् | आनन्दन (१.१) | a delight |
| चेतसः | चेतस् (६.१) | for the heart |
| पात्रम् | पात्र (१.१) | a vessel |
| यत् | यद् (१.१) | which |
| सुखदुःखयोः | सुख–दुःख (७.२) | in joy and sorrow |
| समम् | सम (१.१) | shared |
| इदम् | इदम् (१.१) | this |
| पुण्यात्मना | पुण्य–आत्मन् (३.१) | by a virtuous soul |
| लभ्यते | लभ्यते (√लभ् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is obtained |
| ये | यद् (१.३) | those who |
| च | च | and |
| अन्ये | अन्य (१.३) | other |
| सुहृदः | सुहृद् (१.३) | friends |
| समृद्धिसमये | समृद्धि–समय (७.१) | during prosperity |
| द्रव्याभिलाषाकुलाः | द्रव्य–अभिलाष–आकुल (१.३) | driven by greed for wealth |
| ते | तद् (१.३) | they |
| सर्वत्र | सर्वत्र | everywhere |
| मिलन्ति | मिलन्ति (√मिल् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | are found |
| तत्त्वनिकषग्रावा | तत्त्व–निकष–ग्रावन् (१.१) | the touchstone of their character |
| तु | तु | but |
| तेषाम् | तद् (६.३) | their |
| विपत् | विपद् (१.१) | adversity |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| मि | त्रं | प्री | ति | र | सा | य | नं | न | य | न | यो | रा | न | न्द | नं | चे | त | सः |
| पा | त्रं | य | त्सु | ख | दुः | ख | योः | स | म | मि | दं | पु | ण्या | त्म | ना | ल | भ्य | ते |
| ये | चा | न्ये | सु | हृ | दः | स | मृ | द्धि | स | म | ये | द्र | व्या | भि | ला | षा | कु | ला |
| स्ते | स | र्व | त्र | मि | ल | न्ति | त | त्त्व | नि | क | ष | ग्रा | वा | तु | ते | षां | वि | पत् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.