जगति तिमिरं मूर्च्छामब्जव्रजेऽपि चिकित्सतः
पितुरिव निजाद्दस्रावस्मादधीत्य भिषाज्यतः ।
अपिच शमनस्यासौ तातस्ततः किमु नौचिती
यदयमदयः कह्लाराणामुदेत्यपमृत्यवे ॥

अन्वयः AI असौ (सूर्यः) निजात् पितुः इव अस्मात् (सूर्यात्) अधीत्य भिषाज्यतः दस्रौ इव, जगति तिमिरम् अब्ज-व्रजे मूर्च्छाम् अपि चिकित्सति । अपि च असौ शमनस्य तातः । ततः अयम् अदयः कह्लाराणाम् अपमृत्यवे उदेति इति यत्, (तत्र) किमु न औचिती?

Summary AI Like the two Asvins who learned medicine from him, this sun acts as a physician, curing the world's darkness and the lotuses' fainting spell. Moreover, he is the father of Yama, the god of death. Therefore, is it not entirely proper that this merciless one rises to cause the untimely death of the white water-lilies?

पदच्छेदः AI

जगति	जगत् (७.१)	in the world
तिमिरम्	तिमिर (२.१)	darkness
मूर्च्छाम्	मूर्च्छा (२.१)	fainting spell
अब्जव्रजे	अब्ज–व्रज (७.१)	in the multitude of lotuses
अपि	अपि	also
चिकित्सतः	चिकित्सत् (√कित्+सन्+शतृ, १.१)	treating/curing
पितुः	पितृ (६.१)	of the father
इव	इव	like
निजात्	निज (५.१)	from his own
दस्रौ	दस्र (१.२)	the two Asvins
अस्मात्	इदम् (५.१)	from this (sun)
अधीत्य	अधीत्य (अधि√इ+ल्यप्)	having learned
भिषाज्यतः	भिषाज्यत् (√भिषज्+क्यच्+शतृ, १.२)	acting as physicians
अपिच	अपि–च	and also
शमनस्य	शमन (६.१)	of Yama
असौ	अदस् (१.१)	he
तातः	तात (१.१)	father
ततः	ततः	therefore
किमु	किमु	what
नौचिती	न–औचिती (१.१)	is it not proper?
यत्	यद्	that
अयम्	इदम् (१.१)	this
अदयः	अदय (१.१)	merciless
कह्लाराणाम्	कह्लार (६.३)	of the white water-lilies
उदेति	उदेति (उद्√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	rises
अपमृत्यवे	अपमृत्यु (४.१)	for untimely death

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
ज	ग	ति	ति	मि	रं	मू	र्च्छा	म	ब्ज	व्र	जे	ऽपि	चि	कि	त्स	तः
पि	तु	रि	व	नि	जा	द्द	स्रा	व	स्मा	द	धी	त्य	भि	षा	ज्य	तः
अ	पि	च	श	म	न	स्या	सौ	ता	त	स्त	तः	कि	मु	नौ	चि	ती
य	द	य	म	द	यः	क	ह्ला	रा	णा	मु	दे	त्य	प	मृ	त्य	वे
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect