इह न कतमश्चित्रं धत्ते तमिस्रततीर्दिशा-
मपि चतसृणामुत्सङ्गेषु श्रिता धयतां क्षणात् ।
तरुशरणतामेत्य च्छायामयं निवसत्तमः
शमयितुमभूदानैश्वर्यं यदर्यमरोचिषाम् ॥

अन्वयः AI इह कतमत् चित्रम् न (अस्ति)? यत् अर्यम-रोचिषाम्, चतसृणाम् दिशाम् उत्सङ्गेषु श्रिताः तमिस्र-ततीः क्षणात् धयताम् (अपि), तरु-शरणताम् एत्य निवसत् छाया-मयम् तमः शमयितुम् आनैश्वर्यम् अभूत् ।

Summary AI What wonder is there in this? That the rays of the sun, while in a moment dispelling the stretches of darkness resting in the laps of the four directions, were powerless to destroy the darkness in the form of shade that resides having taken refuge under the trees.

पदच्छेदः AI

इह	इह	here
न	न	not
कतमत्	कतम (१.१)	which
चित्रम्	चित्र (१.१)	wonder
धत्ते	धत्ते (√धा कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is there
तमिस्रततीः	तमिस्र–तति (२.३)	the stretches of darkness
दिशाम्	दिश् (६.३)	of the directions
अपि	अपि	even
चतसृणाम्	चतुर् (६.३)	of the four
उत्सङ्गेषु	उत्सङ्ग (७.३)	in the laps
श्रिताः	श्रिता (√श्रि+क्त, २.३)	resting
धयताम्	धयत् (√धे+शतृ, ६.३)	of those who drink/dispel
क्षणात्	क्षण (५.१)	in a moment
तरुशरणताम्	तरु–शरणता (२.१)	the state of taking refuge in trees
एत्य	एत्य (आ√इ+ल्यप्)	having reached
छायामयं	छायामय (२.१)	consisting of shade
निवसत्तमः	निवसत् (√नि-वस्+शतृ)–तमस् (२.१)	the residing darkness
शमयितुम्	शमयितुम् (√शम्+णिच्+तुमुन्)	to destroy
अभूत्	अभूत् (√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	there was
आनैश्वर्यम्	आनैश्वर्य (१.१)	powerlessness
यत्	यद्	that
अर्यमरोचिषाम्	अर्यमन्–रोचिस् (६.३)	of the rays of the sun

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
इ	ह	न	क	त	म	श्चि	त्रं	ध	त्ते	त	मि	स्र	त	ती	र्दि	शा
म	पि	च	त	सृ	णा	मु	त्स	ङ्गे	षु	श्रि	ता	ध	य	तां	क्ष	णात्
त	रु	श	र	ण	ता	मे	त्य	च्छा	या	म	यं	नि	व	स	त्त	मः
श	म	यि	तु	म	भू	दा	नै	श्व	र्यं	य	द	र्य	म	रो	चि	षाम्
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect