समुन्नतैः काशदुकूलशालिभिः
परिक्वणत्सारसपङ्क्तिमेखलैः ।
प्रतीरदेशैः स्वकलत्रचारुभि-
र्विभूषिताः कुञ्जसमुद्रयोषितः ॥

अन्वयः AI समुन्नतैः काशदुकूलशालिभिः परिक्वणत्सारसपङ्क्तिमेखलैः स्वकलत्रचारुभिः प्रतीरदेशैः कुञ्जसमुद्रयोषितः विभूषिताः (आसन्) ।

English Summary AI The groves, personified as rivers (wives of the ocean), were adorned by their bank-regions. These banks were lofty, shone with kasha grass resembling silk garments, had rows of cackling cranes as girdles, and were as beautiful as their own wives.

सारांश AI काश के पुष्पों रूपी रेशमी वस्त्रों और सारसों की चहचहाती पंक्ति रूपी करधनी से सुशोभित तट प्रदेशों वाले कुंज अपनी पत्नियों के समान सुंदर लग रहे थे।

घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः) समुन्नतैरिति ॥ समुन्नतैः काशान्यश्वबालकुसुमानि तानि दुकूलानीव तैः शालन्त इति तथोक्तैः सारसपङ्क्तयो मेखला इव ताः परिक्वणन्त्यो येषु ते तैः स्वेषां कलत्राणि श्रोण्यस्तद्वच्चारवस्तैः । कलत्रं श्रोणिभार्ययोः इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.१८७ ) । प्रतीरदेशैर्विभूषितास्तटप्रदेशैर्भूषिताः कुञ्जसमुद्रयोषितः । वननद्य इत्यर्थः । अत्र तीरादीनां कलत्राद्यौपम्योपमेयत्वाद्योषिच्छब्दसामर्थ्याच्च नदीनां योषिदौपम्यं गम्यते ॥

पदच्छेदः AI

समुन्नतैः	समुन्नत (सम्+उद्√नम्+क्त)–समुन्नत (३.३)	by the lofty
काशदुकूलशालिभिः	काश–दुकूल–शालिन् (३.३)	shining with kasha grass like silk garments
परिक्वणत्सारसपङ्क्तिमेखलैः	परिक्वणत् (परि√क्वन्+शतृ)–सारस–पङ्क्ति–मेखला (३.३)	with rows of cackling cranes as girdles
प्रतीरदेशैः	प्रतीर–देश (३.३)	by the bank-regions
स्वकलत्रचारुभिः	स्व–कलत्र–चारु (३.३)	beautiful like their own wives
विभूषिताः	विभूषित (वि√भूष्+णिच्+क्त, १.३)	were adorned
कुञ्जसमुद्रयोषितः	कुञ्ज–समुद्र–योषित् (१.३)	the groves, who are like the wives of the ocean (rivers)

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
स	मु	न्न	तैः	का	श	दु	कू	ल	शा	लि	भिः
प	रि	क्व	ण	त्सा	र	स	प	ङ्क्ति	मे	ख	लैः
प्र	ती	र	दे	शैः	स्व	क	ल	त्र	चा	रु	भि
र्वि	भू	षि	ताः	कु	ञ्ज	स	मु	द्र	यो	षि	तः
ज			त			ज			र

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect