अन्वयः
AI
सासिः सासुसूः सासः येय-अयेय-अय-याययः अलोलः शशी-श-शिशु-शीः शशन् सः ललः लीलाम् ललौ ।
English Summary
AI
That unwavering Arjuna, armed with sword and bow, hurting his enemies and desiring to take their lives, yet distinguishing between those to be attacked and those to be spared, playfully engaged in the sport of battle, his splendor resembling that of Ganesha.
सारांश
AI
तलवार धारण किए हुए, जीवनदाता और शत्रुओं के विनाशक, निष्कलंक चंद्रमा के समान उज्ज्वल भगवान शिव ने युद्धभूमि में लीलापूर्वक अद्भुत शोभा प्राप्त की।
घण्टापथव्याख्या (मल्लिनाथः)
स सासिरिति ॥ सहासिना वर्तमानः सासिः सखङ्गः असून्सुवन्ति प्रेरयन्तीत्यसुसुवो बाणाः ।
वु प्रेरणे इति धातोः सत्सूद्विष- (अष्टाध्यायी ३.२.६१ ) इत्यादिना क्विप् । असुसूभि: सह वर्तत इति सासुसूः सबाणः । अस्यन्ते क्षिप्यन्ते शरा अनेनेत्यासो धनुः ।अकर्तरि च कारके संज्ञायाम् (अष्टाध्यायी ३.३.१९ ) इति घञ् । आसेन सह वर्तत इति सासः सचापः । सर्वत्र तेन सहेति तुल्ययोगे (अष्टाध्यायी २.२.२८ ) इति बहुव्रीहिः। येया यातव्या यानसाध्या:। अयेया अयातव्या यानं विनैव साध्याः। अचो यत् (अष्टाध्यायी ३.१.९७ ) इति यत्प्रत्ययः। येयाश्चायेयाश्च येयायेयास्तेषां द्वयानामाये स्वर्णगजादिलाभे याति प्राप्नोतीति येयायेयाययः । अयः शुभावहदैवं यातीत्यययः । येयायेयाययश्चासावययश्चेति येयायेयाययाययः । याधातोरुभयत्रापि आतोऽनुपसर्गे कः (अष्टाध्यायी ३.२.३ ) इति कप्रत्ययः। अतोललति विलसतीति ललः।लल विलासे।पचाद्यच्। अलोलोऽचपलः शशिन ईशः शिवस्तस्य शिशुः स्कन्दस्तं शृणाति हिनस्तीति शशीशशिशुशीः। क्विप् । शशन्प्लुतगतिं कुर्वन् । शश प्लुतगतौ इति धातोः शतृप्रत्ययः । सोऽर्जुनो लीलां शोभां ललौ प्राप । ला आदाने कर्तरि लिट् । एकाक्षरपादः ॥
पदच्छेदः
AI
| सः | तद् (१.१) | he |
| सासिः | स-असि (१.१) | with a sword |
| सासुसूः | स-असु-सू (१.१) | desiring to take lives |
| सासः | स-अस (१.१) | with a bow |
| येयायेयाययाययः | येय-अयेय-अय-यायय (१.१) | he who distinguished between those to be attacked and not |
| ललौ | ललौ (√लल् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | played |
| लीलाम् | लीला (२.१) | a sport |
| ललः | लल (१.१) | playful |
| अलोलः | अ-लोल (१.१) | unwavering |
| शशी-श-शिशु-शीः | शशि-ईश-शिशु-श्री (१.१) | he whose splendor was like Ganesha's |
| शशन् | शशत् (√शश्+शतृ, १.१) | hurting |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | सा | सिः | सा | सु | सूः | सा | सो |
| ये | या | ये | या | य | या | य | यः |
| ल | लौ | ली | लां | ल | लो | ऽलो | लः |
| श | शी | श | शि | शु | शीः | श | शन् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.