यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥

अन्वयः AI पुरुषर्षभ, एते यम् समदुःखसुखम् धीरम् पुरुषम् न व्यथयन्ति हि, सः अमृतत्वाय कल्पते।
Summary AI O best among men (Arjuna), the person who is not disturbed by happiness and distress and is steady in both is certainly eligible for liberation.
सारांश AI हे पुरुषश्रेष्ठ! सुख और दुःख में समान रहने वाले जिस धीर पुरुष को ये इंद्रिय-विषय विचलित नहीं करते, वह मोक्ष पाने के योग्य होता है।
पदच्छेदः AI
यम्यद् (२.१) whom
हिहि indeed
नन not
व्यथयन्तिव्यथयन्ति (√व्यथ् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) disturb
एतेएतद् (१.३) these
पुरुषम्पुरुष (२.१) person
पुरुषर्षभपुरुष–ऋषभ (८.१) O best among men
समदुःखसुखम्सम–दुःख–सुख (२.१) who is equal in distress and happiness
धीरम्धीर (२.१) the steady one
सःतद् (१.१) he
अमृतत्वायअमृतत्व (४.१) for immortality
कल्पतेकल्पते (√कॢप् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) is fit
छन्दः अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८
यं हि न व्य थ य न्त्ये ते
पु रु षं पु रु ष र्ष भ
स म दुः ख सु खं धी रं
सो ऽमृ त त्वा य क ल्प ते

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

A Mahākāvya centered on the ascetic trial and combat between Arjuna and Śiva in the guise of a Kirāta
शिशुपालवधम् माघः

A Mahākāvya describing the diplomatic confrontation and eventual slaying of the King of Cedi by Kṛṣṇa
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.

Resources
Connect