आस्माकी युवतिदृशामसौ तनोति
च्छायेव श्रियमनपायिनीं किमेभिः ।
मत्वैवं स्वगुणपिधानसाभ्यसूयैः
पनीयैरिति विदधाविरेऽञ्जनानि ॥

मल्लिनाथः आस्माकीति ॥ अस्माकमियमास्माकी अस्मदीया । अस्मत्कारितेत्यर्थः । `युष्मदस्मदोरन्यतरस्यां खञ्च` (अष्टाध्यायी ४.३.१ ) इति चकारादण्प्रत्ययः । तस्मिन्नणि च युष्माकास्माकौ` (अष्टाध्यायी ४.३.२ ) इति प्रकृतेरस्माकादेशः `टिड्ढाणञ्-` (अष्टाध्यायी ४.१.१५ ) इत्यादिना ङीप् । असौ छाया कान्तिः। विमलेति यावत् । सैव युवतिदृशामनपायिनीं स्थायिनीं श्रियं तनोति एभिरञ्जनैः किमेतत्साध्यम् । न किंचिदस्तीत्यर्थः । गम्यमानसाधनापेक्षया करणत्वात्तृतीयेत्युक्तं प्राक् । एवं मत्वा । उक्तप्रकारेणाञ्जनवैफल्यं निश्चितेत्यर्थः । अत एव गम्योत्प्रेक्षेयम् । स्वगुणस्य स्वाविष्कृतदृङ्नैर्मल्यगुणस्य पिधानं तिरोधानम् । `अपिधानतिरोधानपिधानाच्छादनानि च` इत्यमरः । `वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरुपसर्गयोः` इत्यकारलोपः । तेन साभ्यसूयैः सेर्ष्यैः पातुमर्हैः पानीयैः । `अम्भोऽर्णस्तोयपानीयनीरक्षीराम्बु शम्बरम्` इत्यमरः । `तव्यत्तव्यानीयरः` (अष्टाध्यायी ३.१.९६ ) इति पिबतेरनीयर् प्रत्ययः । अञ्जनानि कज्जलानि इति अनेन स्वगुणप्रकाशनयोग्यतया विवक्षितेन प्रकारेण । निःशेषत्वरूपेणेत्यर्थः । विदधाविरे विधौतानि । क्षालितानीत्यर्थः । `धावु गतिशुद्ध्योः` इति धातोः कर्मणि लिट्

छन्दः प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
आ	स्मा	की	यु	व	ति	दृ	शा	म	सौ	त	नो	ति
च्छा	ये	व	श्रि	य	म	न	पा	यि	नीं	कि	मे	भिः
म	त्वै	वं	स्व	गु	ण	पि	धा	न	सा	भ्य	सू	यैः
प	नी	यै	रि	ति	वि	द	धा	वि	रे	ऽञ्ज	ना	नि
म			न			ज			र			ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect