उद्वोढुं कनकविभूषणान्यशक्तः
सध्रीचा वलयितपद्मनालसूत्रः ।
आरूढप्रतिवनिताकटाक्षभारः
साधीयो गुररभवद्भुजस्तरुण्याः ॥

मल्लिनाथः उद्वोढुमिति ॥ कनकविभूषणान्युद्वोढुमशक्तः । सौकुमार्यादिति भावः । अत एव सहाञ्चतीति सध्र्यङ् तेन सहचरेण कर्त्रा । ऋत्विगादिना क्विन्प्रत्ययः । `सहस्य सध्रिः` (अष्टाध्यायी ६.३.९५ ) इति सहशब्दस्य सध्र्यादेशः । `अनिदिताम्-` (अष्टाध्यायी ६.४.२४ ) इति नकारलोपः `अचः` (अष्टाध्यायी ६.४.१३८ ) इत्यकारलोपे `चौ` (६॥३।१३८) इति दीर्घः । वलयितानि वलयीकृतानि पद्मनालसूत्राणि मृणालतन्तवो यस्य सः । मृणालकृतकङ्कण इत्यर्थः । तथापि आरूढ आरूढवान् प्रतिवनितायाः सपत्न्याः कटाक्ष एव भारो यस्य सः । तया सासूयं दृष्ट इत्यर्थः । अत एव तरुण्या भुजो बाहुः साधीयो बाढतरमिति क्रियाविशेषणम् । `अन्तिकबाढयोर्नेदसाधौ` (अष्टाध्यायी ५.३.६३ ) इति बाढशब्दस्य साधादेशः । गुरुर्भारवान् , श्लाघ्यश्चाभवत् । अत्र कनकभूषणाभावेऽपि तत्कार्यगुरुत्ववर्णनाद्विभावना सा च गुरुरिति श्लेषप्रतिभोत्थापितातिशयोक्त्यनुप्राणितेति संकरः

छन्दः प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
उ	द्वो	ढुं	क	न	क	वि	भू	ष	णा	न्य	श	क्तः
स	ध्री	चा	व	ल	यि	त	प	द्म	ना	ल	सू	त्रः
आ	रू	ढ	प्र	ति	व	नि	ता	क	टा	क्ष	भा	रः
सा	धी	यो	गु	र	र	भ	व	द्भु	ज	स्त	रु	ण्याः
म			न			ज			र			ग

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect