आनाभेः सरसि नतभ्रुवावगाढे
चापल्यादथ पयसस्तरङ्गहस्तैः ।
उच्छ्रायिस्तनयुगमध्यरोहि लब्ध-
स्पर्शानां भवति कुतोऽथवाव्यवस्था ॥

मल्लिनाथः आनाभेरिति ॥ नतभ्रुवा स्त्रिया सरसि आनाभेर्नाभिपर्यन्तम् । `आङ् मर्यादाभिविध्योः` (अष्टाध्यायी २.१.१३ ) इति विकल्पादसमासः । अवगाढे प्रविष्टे सति । गाहेः कर्मणि क्तः। अथ पयसश्चापल्याल्लौल्यात् । ब्राह्मणादिषु पाठात् ष्यञ्प्रत्ययः । तरङ्गैरेव हस्तैस्तरङ्गहस्तैरुच्छ्रायोऽस्यास्तीत्युच्छ्रायि उन्नतिमत् स्तनयुगमध्यरोहि अधिरूढम् । भिक्षुकपादप्रसारणन्यायादिति भावः । रोहतेः कर्मणि लुङ् । अथवा तथाहीत्यर्थः । लब्धस्पर्शानाम् । लब्धप्रवेशानामित्यर्थः । कुतः कुत्र वा । सार्वविभक्तिकस्तसिल् । व्यवस्था मर्यादा भवति । न कुत्रापीति भावः । प्रायेण सर्वेऽप्यसंभवब्रह्मचारिण एवेति भावः । अत्र चापल्यादिति द्वयोरपि लौल्ययोरभेदाध्यवसायमूलातिशयोक्त्या तरङ्गहस्तैरिति रूपकेण च पयसि कामित्वप्रतीतेः समासोक्तिः । तदुपजीवी चार्थान्तरन्यास इति संकरः

छन्दः प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
आ	ना	भेः	स	र	सि	न	त	भ्रु	वा	व	गा	ढे
चा	प	ल्या	द	थ	प	य	स	स्त	र	ङ्ग	ह	स्तैः
उ	च्छ्रा	यि	स्त	न	यु	ग	म	ध्य	रो	हि	ल	ब्ध
स्प	र्शा	नां	भ	व	ति	कु	तो	ऽथ	वा	व्य	व	स्था
म			न			ज			र			ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect