आयासादलघुतरस्तनैः स्वनद्भिः
श्रान्तानामविकचलोचनारविन्दैः ।
अभ्यम्भः कथमपि योषितां समूहै-
स्तैरुर्वीनिहितचलत्पदं प्रचेले ॥

मल्लिनाथः आयासादिति ॥ अलघुतरस्तनैः पृथुतरकुचैरिति मान्द्यहेतूक्तिः । स्वनद्भिर्भूषाभिः श्रमश्वासैर्वा शब्दायमानैः । `स्वन शब्दे` इति धातोर्लटः शत्रादेशः । अविकचलोचनारविन्दैः श्रमनिमीलिताक्षिपद्मैः, आयासाद्वनविहारखेदात् , श्रान्तानां क्लान्तानां योषितां तैः समूहैः कर्तृभिः उर्व्यां निहितानि निक्षिप्तानि । `डुधाञ् धारणे` इति धातोः कर्मणि क्तः । तथैव चलन्ति पदानि यस्मिन् कर्मणि यद्यथा तथा । उत्क्षेपणाशक्त्या भुवि बलादाकृष्यमाणचरणमित्यर्थः । अभ्यम्भोऽम्भःप्रति कथमपि प्रचेले प्रचलितम् । भावे लिट् । स्वभावोक्तिरलंकारः । स्वभावोक्तिरसौ चारु यथावद्वस्तुवर्णनम्` इति लक्षणात् । अस्मिन् सर्गे प्रहर्षिणी वृत्तम् । `म्नौ ज्रौ गस्त्रिदशयतिः प्रहर्षिणीयम्` इति लक्षणात्

छन्दः प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
आ	या	सा	द	ल	घु	त	र	स्त	नैः	स्व	न	द्भिः
श्रा	न्ता	ना	म	वि	क	च	लो	च	ना	र	वि	न्दैः
अ	भ्य	म्भः	क	थ	म	पि	यो	षि	तां	स	मू	है
स्तै	रु	र्वी	नि	हि	त	च	ल	त्प	दं	प्र	चे	ले
म			न			ज			र			ग

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect