आजिघ्रति प्रणतमूर्धनि बाह्लजेऽश्वे
तिस्याङ्गसङ्गमसुखानुभवोत्सुकायाः ।
नासाविरोकपवनोल्लसितं तनीयो
रोमाञ्चतामिव जगाम रजः पृथिव्याः ॥

मल्लिनाथः आजिघ्रतीति ॥ बाह्निरश्वयोनिर्देशविशेषः, तज्जे, बाह्निजेऽश्वे । `बाह्निदेश्ये` इति पाठे विशेष्याप्रयोगो गम्यमानत्वादित्युक्तम् ।१ `दिगादिभ्यो यत्` (अष्टाध्यायी १.३.५४ ) इति भवार्थे यत्प्रत्ययः । तदन्तविधिस्तु मृग्यः। प्रणतमूर्धनि नम्रशिरसि कृतप्रणामे च आजिघ्रति गन्धं गृह्णति चुम्बति च सति । स्वभावात्कामाच्चेति भावः । नासाविरोकं नासारन्धं तस्य पवनो निःश्वासस्तेनोल्लसितमुद्भूतं तनीयस्तनुतरं रजस्तस्याश्वस्याङ्गसङ्गमेन वेल्लनप्रयुक्तेन यत्सुखं तस्यानुभवे उत्सुकाया उत्कण्ठितायाः पृथिव्या रोमाञ्चतां जगामेवेत्युत्प्रेक्षा । सा च भूतुरङ्गमयोः प्रतीयमानचेतननायकाद्यभेदाध्यवसायादित्यवधेयम् । विरोचतेऽनेनेति विरोकम् । घञ्प्रत्ययः । `चजोः कु घिण्यतोः` (अष्टाध्यायी ७.३.५२ ) इति कुत्वम् । लिङ्गमशिष्यं लोकाश्रयत्वाल्लिङ्गस्य` इति नपुंसकत्वाविरोधः । अत एव छिद्रं निर्व्यथनं रोकम्` इत्यमरः । `रोको रश्मौ बिले न पुम्` इति वैजयन्ती । रोको दीप्तौ बिले रोकम्` इति विश्वः । ये तु केनाप्यभिप्रायेण `विरेकपवन` इति पठन्ति तेषां परोत्सर्गैकजीविनामितिवदपानीयपवनप्रतीतेरश्लीलाख्यो दोषः। `अश्लीलं तदमङ्गल्यजुगुप्साव्रीडधीकरम्` इति लक्षणात्

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
आ	जि	घ्र	ति	प्र	ण	त	मू	र्ध	नि	बा	ह्ल	जे	ऽश्वे
ति	स्या	ङ्ग	स	ङ्ग	म	सु	खा	नु	भ	वो	त्सु	का	याः
ना	सा	वि	रो	क	प	व	नो	ल्ल	सि	तं	त	नी	यो
रो	मा	ञ्च	ता	मि	व	ज	गा	म	र	जः	पृ	थि	व्याः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect