स्तम्भं महान्तमुचितं सहसा मुमोच
दानं ददावतितरां सरसाग्रहस्तः ।
बद्धपराणि परितो निगडानेयलावी-
त्स्वातन्त्र्यमुज्वलमवाप करेणुराजः ॥

मल्लिनाथः स्तम्भमिति ॥ करेणुश्चासौ राजा च करेणुराजो गजश्रेष्ठः । करेणूनां राजेति गजपतिः, राजा च ध्वन्यते । उभयत्रापि `राजाहःसखिभ्यः-` (अष्टाध्यायी ५.४.९१ ) इति टच् । उज्ज्वलमुच्छृङ्खलं स्वातन्त्रयं स्वेच्छाचारित्वमवाप। तदेवाह-उचितं चिरपरिचितं महान्तं स्तम्भमालानं जाड्यं च सहसा मुमोच। `स्तम्भः स्थूणाजडत्वयोः` इति&#३२; विश्वः । सरस आद्रोऽग्रहस्तः पुष्कर, पाणिश्च यस्य स सन् दानं मदं, दीयत इति दानं धनं चातितरामतिमात्रम् । अव्ययादामुप्रत्ययः । ददौ । ववर्षेत्यर्थः । परितो बद्धापराणि बद्धपश्चिमपादानि बद्धान्यानि च । `अपरः पश्चिमः पादः` इति गजप्रकरणे वैजयन्ती । निगडानि शृङ्खलानि । `अथ शृङ्खले । अन्दुको निगडोऽस्त्री स्यात्` इत्यमरः । अलावीत् लुनाति स्म । `लून छेदने` लुङ् `अस्तिसिचोऽपृक्ते` (७३।९६) इतीट् `इट ईटिं` (अष्टाध्यायी ८.२.२८ ) इति सलोपः । अत्र करेणुराजपदसाधर्म्यध्वनिः । विशेष्यस्यापि श्लिष्टत्वान्न श्लेष इत्युक्तम्

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
स्त	म्भं	म	हा	न्त	मु	चि	तं	स	ह	सा	मु	मो	च
दा	नं	द	दा	व	ति	त	रां	स	र	सा	ग्र	ह	स्तः
ब	द्ध	प	रा	णि	प	रि	तो	नि	ग	डा	ने	य	ला	वी
त्स्वा	त	न्त्र्य	मु	ज्व	ल	म	वा	प	क	रे	णु	रा	जः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect