निर्धूतवीतमपि बालकमुल्ललन्तं
यन्ता क्रमेण परिसान्त्वनतर्जनाभिः ।
शिक्षावशेन शनकैर्वशमानिनाय
शाश्त्रं हि निश्चितधियां क्व न सिद्धमेति ॥

मल्लिनाथः निर्धूतेति ॥ यन्ता निषादी निधूतं निरस्तं वीतं पादघाताङ्कुशवारणं यस्मिन्कर्मणि तद्यथा तथा उल्ललन्तमुत्प्लवमानमपि । `पादकर्म यतं प्रोक्तं यतमङ्कुशवारणम् । उभयं वीतमाख्यातम्` इति हलायुधः । बालकं पञ्चवर्षगजम् । `पञ्चवर्षों गजो बालः पोतस्तु दशवार्षिकः` इति वैजयन्ती । शिक्षावशेन स्वकीयेन गजशास्त्राभ्यासबलेन क्रमेण परिपाट्या परिसान्त्वनान्युपलालनानि तर्जना भर्त्सनाश्च ताभिः शनैरेव शनकैः । `अव्ययसर्वनाम्नामकच् प्राक्टेः` (५।३७१) इति स्वार्थेऽकच् प्रत्ययः । शमं शान्तिमानिनाय । तथा हि—सुष्टु निश्चितार्था धीरेषां तेषाम् । पुंसामित्यर्थः । शास्त्रं क्व सिद्धिं नैति । स्वभ्यस्तं शास्त्रं सर्वत्र फलतीत्यर्थः । विभक्तधना भ्रातरो विभक्ता इतिवद्विनिश्चितार्था धीनिश्चितेत्युपचर्यते । अत एवात्र गम्यमानार्थत्वादुत्तरपदस्याप्रयोगलक्षणो लोप इत्याहुः

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
नि	र्धू	त	वी	त	म	पि	बा	ल	क	मु	ल्ल	ल	न्तं
य	न्ता	क्र	मे	ण	प	रि	सा	न्त्व	न	त	र्ज	ना	भिः
शि	क्षा	व	शे	न	श	न	कै	र्व	श	मा	नि	ना	य
शा	श्त्रं	हि	नि	श्चि	त	धि	यां	क्व	न	सि	द्ध	मे	ति
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect