गण्डूषमुज्झितवता पयसः सरोषं
नागेन लब्धपरवारणमारुतेन ।
अम्भोधिरोधसि पृथुप्रतिमानभाग-
रुद्धोरुदन्तमुसलप्रसरं निपेते ॥

मल्लिनाथः गण्डूषमिति ॥ लब्धः परवारणस्य प्रतिगजस्य मारुतो मदगन्धवाहो येन तेन अत एव सरोषं यथा तथा पयसः पानीयस्य गण्डूषं मुखपूरणम् । मुखान्तर्गतं पय इत्यर्थः । गण्डूषो मुखपूरणः` इति हलायुधः । द्विलिङ्गत्वेऽपि पुंलिङ्गमेवाह वामनो लिङ्गाध्याहारावित्यत्र । उज्झितवता त्यक्तवता नागेन गजेन । `मतगजो गजो नागः` इत्यमरः । अम्भोधिरोधसि सागरतीरे । `दन्तयोरुभयोर्मध्यं प्रतिमानमिति स्मृतम्` । पृथुना प्रतिमानभागेन रुद्धः प्रतिबद्धः उरू दन्तौ मुसलाविव तयोः प्रसरः प्रसारो यस्मिन्कर्मणि तत् । `अयोग्रो मुसलोऽस्त्री स्यात्` इत्यमरः । निपेते निपतितम् । भावे लिट् । क्रोधवेगादलब्धरोधाः प्रहृत्य पारवश्यात् स्वयं चाधोमुखः पपातेत्यर्थः । क्रोधान्धाः किं न कुर्वन्तीति भावः

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
ग	ण्डू	ष	मु	ज्झि	त	व	ता	प	य	सः	स	रो	षं
ना	गे	न	ल	ब्ध	प	र	वा	र	ण	मा	रु	ते	न
अ	म्भो	धि	रो	ध	सि	पृ	थु	प्र	ति	मा	न	भा	ग
रु	द्धो	रु	द	न्त	मु	स	ल	प्र	स	रं	नि	पे	ते
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect