सस्नुः पयः पपुरनेनिजुरम्बराणि
जक्षुर्बिसं धृतविकासिभिसप्रसूना ।
सैन्याः श्रियामनुपभोगनिरर्थकत्व-
दोषप्रवादममृजन्नगनिमन्गानाम् ॥

मल्लिनाथः सस्नुरिति ॥ सेनायां समेताः सैन्याः सैनिकजनाः । `सेनायां वा` (अष्टाध्यायी ४.४.४५ ) इति ण्यप्रत्ययः । नगनिम्नगानां याः श्रियः समृद्धयस्तासामनुपभोग उपभोगाभावः । क्वचित्प्रसज्यप्रतिषेधेऽपि नञ्समास इष्यते । यथाऽदर्शनमश्रवणमनुच्चारणमनुपलब्धिरभाव इत्यादि । तेन यन्निरर्थकत्वं निष्फलत्वं तदेव दोषस्तेन यः प्रवादो निन्दा तममृजन्नमार्जन् । `मृजुष् शुद्धौ` अदादित्वाल्लङि शपो लुक् । `मृजेरजादौ क्लिति विभाषा वृद्धिर्वक्तव्ये ति विकल्पादृध्यभावः । मार्जनप्रकारमाह-सस्नुः स्नानं चक्रुः । पयः पानीयं पपुः । ष्णा शौचे`, `पा पाने` लिट् । अम्बराण्यनेनिजुरक्षालयन् । `णिजिर् शौचे` । जुहोत्यादित्वाल्लङि श्लो` (अष्टाध्यायी ६.१.१० ) इति विर्भावः । `सिजभ्यस्तविदिभ्यश्च` (अष्टाध्यायी ३.४.१०९ ) इति झेर्जुसादेशः । `णिजां त्रयाणां गुणः श्लौ` इत्यभ्यासस्य गुणः । धृतानि विकासिबिसप्रसूनानि विकसितपुष्कराणि यैस्ते । `विसप्रसूनराजीवपुष्कराम्भोरुहाणि च` मरः । बिसं मृणालं जक्षुर्भक्षयाञ्चक्रुः । घसेर्लिटि `गमहन-` (६।१/९८) इत्यादिना उपधालोपे चुत्वं `शासिवसिघसीनां च` (अष्टाध्यायी ८.३.६० ) इति षत्वम् । स्नानाद्युपभोगेनोक्तनैरर्थ्यं निराचारित्यर्थः । अत्र दोषमार्जनस्य स्नानादिना कृतत्वाद्वाक्यार्थहेतुकं काव्यलिङ्गमलंकारः । स्नानादिक्रियासमुच्चयस्त्वङ्गमस्येति संकरः

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
स	स्नुः	प	यः	प	पु	र	ने	नि	जु	र	म्ब	रा	णि
ज	क्षु	र्बि	सं	धृ	त	वि	का	सि	भि	स	प्र	सू	ना
सै	न्याः	श्रि	या	म	नु	प	भो	ग	नि	र	र्थ	क	त्व
दो	ष	प्र	वा	द	म	मृ	ज	न्न	ग	नि	म	न्गा	नाम्
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect