तं स द्विपेन्द्रतुलितातुलतुङ्गशृङ्ग-
मभ्युल्लसत्कदलिकावनराजिमुच्चैः ।
विस्ताररुद्धवसुधोऽन्वचलं चचाल
लक्ष्मीं दधत्प्रतिगिरेरलघुर्बलौघः ॥

मल्लिनाथः तमिति ॥ कदल्य एव कदलिकाः वैजयन्त्यो रम्भातरवश्च । `कदली वैजयन्त्यां च रम्भायां हरिणान्तरे` इति विश्वः । अभ्युल्लसन्त्यः कदल्यो वैजयन्त्यो वनराजय इव यस्य सः, अन्यत्र रम्भावनपङ्क्तयो यस्य तमिति योज्यम् । उच्चैरुन्नतः विस्तारेण रुद्धवसुधो व्याप्तभूमिः । अत एव प्रतिगिरेलक्ष्मीं दधत् । स्वयमप्यन्यो गिरिरिव स्थित इत्यर्थः । अलधुर्महान् स बलौघः सेनासङ्घो द्विपेन्द्रैस्तुलितान्यतुलान्यप्रतिमानि द्विपेन्द्रव्यतिरिक्तप्रतिमारहितान्युत्तुङ्गशृङ्गाणि यस्य तं तथोक्तमन्वचलं रैवतकमनु चचाल । तं प्रति ययावित्यर्थः । `अनुर्लक्षणे` (अष्टाध्यायी १.४.८४ ) इति कर्मप्रवचनीयत्वात्तद्योगे द्वितीया । अत्र प्रतिगिरेः कस्यचिदप्रसिद्धत्वात् गिरिधर्मयोगी बलौघः प्रतिगिरेर्लक्ष्मीमिव लक्ष्मीं दधातीति निदर्शनामुखेन प्रतियोगित्वेनोत्प्रेक्ष्यते इत्युत्प्रेक्षैवेयं श्लेषानुप्राणितेति संकरः

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
तं	स	द्वि	पे	न्द्र	तु	लि	ता	तु	ल	तु	ङ्ग	शृ	ङ्ग
म	भ्यु	ल्ल	स	त्क	द	लि	का	व	न	रा	जि	मु	च्चैः
वि	स्ता	र	रु	द्ध	व	सु	धो	ऽन्व	च	लं	च	चा	ल
ल	क्ष्मीं	द	ध	त्प्र	ति	गि	रे	र	ल	घु	र्ब	लौ	घः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect