अयमतिजरठाः प्रकामगुर्वी-
रलघुविलम्बिपयोधरोपरुद्धाः ।
सततमसुगतामगम्यरूपाः
परिणतदिक्करिकास्तटीर्बिभर्ति ॥
अयमतिजरठाः प्रकामगुर्वी-
रलघुविलम्बिपयोधरोपरुद्धाः ।
सततमसुगतामगम्यरूपाः
परिणतदिक्करिकास्तटीर्बिभर्ति ॥
रलघुविलम्बिपयोधरोपरुद्धाः ।
सततमसुगतामगम्यरूपाः
परिणतदिक्करिकास्तटीर्बिभर्ति ॥
मल्लिनाथः
अयमिति ॥ अयं गिरिः अतिजरठा अतिकठिनाः, अतिजरतीश्च । `जरठः कठिने जीर्णे` इति वैजयन्ती । प्रकामं गुर्वीः श्रेष्ठाः, स्थौल्याद्दुर्भराश्व प्रकामगुर्वीः । `गुरुस्तु गीष्पतौ श्रेष्ठे गुरौ पितरि दुर्भरे` इति शब्दार्णवः । विस्पष्टपटुवत् `मयूर व्यंसकादयश्च` (अष्टाध्यायी २.१.७२ ) इति समासः । अलघुभिर्विलम्बिभिर्लम्बमानैः&#३२; पयोधरैर्मेघैः, स्तनैश्च । `स्त्रीस्तनाब्दौ पयोधरौ` इत्यमरः। उपरुद्धा आवृताः निबद्धाः सततं सर्वदाऽसुमतां प्राणभृतामगम्यरूपा अत्युन्नतत्वाद्दुरारोहस्वरूपाः, अन्यत्र वृद्धत्वाद्गमनानर्ह विग्रहाः । `त्यजेदन्त्यकुलोत्पन्नां वृद्धां स्त्रीं कन्यकां तथा` इति गमननिषेधादिति भावः। परिणतास्तिर्यग्दन्तप्रहारिणो दिक्करिणो दिग्गजा यासु ताः परिणतदिक्करिकाः। `तिर्यग्दन्तप्रहारस्तु गजः परिणतो मतः` इति हलायुधः । `इनः स्त्रियाम्` (अष्टाध्यायी ५.४.१५२ ) इति समासान्तः कप्प्रत्ययः । अन्यत्र परिणताः किणीभूता दिशो दन्तक्षतविशेषाः करिकाः, नखव्रणाश्च यासां ताः । `दिग्दष्टे वर्तुलाकारे करिका नखरेखिका` इति वैजयन्ती । तटीर्बिभर्ति । अत्र प्रकृततटीविशेषणमहिम्ना अप्रकृतवृद्धाङ्गनाप्रतीतेः समासोक्तिः। पुष्पिताग्रा वृत्तमुक्तम्
छन्दः
पुष्पिताग्रा []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | य | म | ति | ज | र | ठाः | प्र | का | म | गु | र्वी | |
| र | ल | घु | वि | ल | म्बि | प | यो | ध | रो | प | रु | द्धाः |
| स | त | त | म | सु | ग | ता | म | ग | म्य | रू | पाः | |
| प | रि | ण | त | दि | क्क | रि | का | स्त | टी | र्बि | भ | र्ति |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.