यत्राधिरूढेनमहीरुहोच्चै-
रुन्निद्रपुष्पाक्षिसहस्रभाजा ।
सुराधिपाधिष्ठितहस्तिमल्ल-
लीलां दधौ राजतगण्डशैलः ॥

मल्लिनाथः यत्रेति ॥ यत्र शैले रजतस्य विकारो राजतः । `प्राणिरजतादिभ्योऽञ्` (अष्टाध्यायी ४.३.१५४ ) इत्यञ्प्रत्ययः । स चासौ गण्डशैलश्च । `गण्डशैलास्तु च्युताः स्थूलोपला गिरेः` इत्यमरः । उन्निद्राणि विकसितानि पुष्पाण्यक्षीणीवेत्युपमितसमासः । तेषां सहस्रं भजतीति तद्भाजा अधिरूढेनोच्चैर्महीरुहा वृक्षेण सुराधिपेन देवेन्द्रेणाधिष्ठितो यो हस्ती मल्ल इव तस्यैरावतस्य लीलां शोभां दधौ । ऐरावतस्य धावल्यादिति भावः । `हस्तिमल्लोऽभ्रमातङ्गे हस्तिमल्लो विनायके` इति विश्वः । अत्र लीलामिव लीलामिति सादृश्याक्षेपान्निदर्शनालंकारः

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
य	त्रा	धि	रू	ढे	न	म	ही	रु	हो	च्चै
रु	न्नि	द्र	पु	ष्पा	क्षि	स	ह	स्र	भा	जा
सु	रा	धि	पा	धि	ष्ठि	त	ह	स्ति	म	ल्ल
ली	लां	द	धौ	रा	ज	त	ग	ण्ड	शै	लः

यत्राधिरूढेनमहीरुहोच्चै-
रुन्निद्रपुष्पाक्षिसहस्रभाजा ।
सुराधिपाधिष्ठितहस्तिमल्ल-
लीलां दधौ राजतगण्डशैलः ॥

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect