बृहत्तुलैरपिप्यतुलैर्वतान-
मालापिनद्धैरपि चावितानै ।
रेजे विचित्रैरपि या सचित्रै-
गृहैर्विशालैरपि भूरिशालै ॥

मल्लिनाथः बृहदिति ॥ या पूः बृहत्यस्तुला उपरिस्थाप्यदार्वाधारभूतानि स्तम्भाग्रपीठानि येषु तैः बृहत्तुलैस्तथाप्यतुलैस्तद्रहितैरिति विरोधः । अनुपमैरित्यविरोधः । `तुला माने पलशते सादृश्ये राशिभाण्डयोः । गृहाणां दारुबन्धाय पीठ्याम्` इति हैमः । वितानानामुल्लोचानां मालाभिः पङ्क्तिभिः पिनद्वैराच्छादितैः तथाप्यवितानैस्तदहितैरिति विरोधः । अशून्यरित्यविरोधः । समस्तवस्तुसमृद्धैरित्यर्थः । `अस्त्री वितानमुल्लोचः` `वितानं त्रिषु तुच्छकम्` इत्युभयत्राप्यमरः । विचित्रैरालेख्यरहितैरपि सचित्रैः तत्सहितैरिति विरोधः । विचित्रैरद्भुतैरिति परिहारः । `आलेख्याश्चर्ययोश्चित्रम्` इत्यमरः । विगताः शाला गृहैकदेशा येषां तानि । `शाला गृहे तरुस्कन्धे शाखागारैकदेशयोः` इति विश्वः । तैः विशालैरपि भूरिशालैः प्रचुरगृहैकदेशविशिष्टैरिति विरोधः । विशालैः पृथुलैरित्यविरोधः ।&#३२; विशालं पृथुलं महत्` इत्यमरः । `वैः शालच्छङ्कटचौ` (अष्टाध्यायी ५.२.२८ ) इति शालच्प्रत्ययः । गृहै रेजे । अपिरयं सर्वत्र विरोधे । विरुद्धवदाभासाद्विरोधालंकारः । `विरोधः सोऽविरोधेऽपि विरुद्धत्वेन यद्वचः` इति काव्यप्रकाशलक्षणात्

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
बृ	ह	त्तु	लै	र	पि	प्य	तु	लै	र्व	ता	न
मा	ला	पि	न	द्धै	र	पि	चा	वि	ता	नै
रे	जे	वि	चि	त्रै	र	पि	या	स	चि	त्रै
गृ	है	र्वि	शा	लै	र	पि	भू	रि	शा	लै
त			त			ज			ग	ग

बृहत्तुलैरपिप्यतुलैर्वतान-
मालापिनद्धैरपि चावितानै ।
रेजे विचित्रैरपि या सचित्रै-
गृहैर्विशालैरपि भूरिशालै ॥

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect