कृतास्पदा भूमिभृतां सहस्रै-
रुदन्वदम्भःपरिवीतमूर्तिः ।
अनिर्विदा या विदधे विधात्रा
पृथिवी पृथिव्याः प्रतियातनेव ॥

मल्लिनाथः कृतास्पदेति ॥ भूमिभृतां राज्ञां, गिरीणां च सहस्रैः कृतास्पदा कृताधिष्ठाना । `आस्पदं प्रतिष्ठायाम्` (अष्टाध्यायी ६.१.१४६ ) इति निपातः । उदकमस्यास्तीत्युदन्वानुदधिः । `उदन्वानुदधिः सिन्धुः` इत्यमरः । `उदन्वानुदधौ च` (अष्टाध्यायी ८.२.१३ ) इति निपातनात्साधुः । तस्याम्भोभिः परिवीता परिवेष्टिता मूर्तिः स्वरूपं यस्याः सा पृथ्वी पृथुः । `वोतो गुणवचनात्` (४॥१॥४४) इति ङीप् । एवंभूता या पू: न निर्विद्यते न खिद्यते इत्यनिर्वित् । विदेर्ज्ञानार्थत्वान्निःपूर्वात् `सत्सूद्विष-` (अष्टाध्यायी ३.२.६१ ) इत्यादिना क्विप् । तेनानिर्विदा अखिन्नेन । अन्यथा शिल्पसौष्ठवासिद्वेरिति भावः । विधात्रा प्रथत इति पृथिवी भूः । प्रथेरौणादिकः षिवन् । `षिद्गौरादिभ्यश्च` (अष्टाध्यायी ४.१.४१ ) इति ङीष् । तस्याः प्रतियातना प्रतिकृतिरिव विदधे विहिता । `प्रतियातना प्रतिच्छाया । प्रतिकृतिः` इत्यमरः । भूप्रतिनिधित्वोत्प्रेक्षया पुरो वैचित्र्यविस्तारादिवस्तु व्यज्यते

छन्दः उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
कृ	ता	स्प	दा	भू	मि	भृ	तां	स	ह	स्रै
रु	द	न्व	द	म्भः	प	रि	वी	त	मू	र्तिः
अ	नि	र्वि	दा	या	वि	द	धे	वि	धा	त्रा
पृ	थि	वी	पृ	थि	व्याः	प्र	ति	या	त	ने	व
ज			त			ज			ग	ग

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect