मध्येसमुद्रं ककुभः पिशङ्गी-
र्या कुर्वती काञ्चनवप्रभासा ।
तुरङ्गकान्तामुखहव्यवाह-
ज्वालेव भित्वा जलमुल्ललास ॥

मल्लिनाथः मध्य इति ॥ समुद्स्य मध्ये मध्येसमुद्गम् । `पारे मध्ये षष्ठ्या वा` (२॥ १११८) इति विकल्पादव्ययीभावः । मध्यशब्दस्य तत्संनियोगादेकारान्तत्वम् । काञ्चनवप्रभासा हेमप्राकारप्रभया ककुभो दिशः पिशङ्गीः पिङ्गलवर्णाः । गौरादित्वान्ङीष् । कुर्वती या पू: जलं समुद्रोदकं भित्त्वा । उत्थितेति शेषः । तुरङ्गकान्ताया वडवाया मुखे हव्यं वहतीति हव्यवाहोऽग्निः । कर्मण्यण्प्रत्ययः । तस्य वाडवाग्नेर्वालेवोल्लास उद्बभासे । अत्र समुद्रान्तर्लीनायां वडवानलज्वालायां कदाचिसंभाव्यमानस्य मध्योल्लसनस्य पुरि दर्शनाभेदाध्यवसायेनास्या ज्वालात्वमुत्प्रेक्षते ।&#३२; इवशब्दोऽयमुत्प्रेक्षाया एव व्यञ्जको नोपमायाः, ईदृग्ज्वालाया अप्रसिद्धत्वेनोपमानत्वायोगात् । `मन्ये शङ्के ध्रुवं नूनं प्राय इत्येवमादिभिः । उत्प्रेक्षा व्यज्यते शब्दैरिवशब्दोऽपि तादृशः ॥` इत्याचार्यदण्डी

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
म	ध्ये	स	मु	द्रं	क	कु	भः	पि	श	ङ्गी
र्या	कु	र्व	ती	का	ञ्च	न	व	प्र	भा	सा
तु	र	ङ्ग	का	न्ता	मु	ख	ह	व्य	वा	ह
ज्वा	ले	व	भि	त्वा	ज	ल	मु	ल्ल	ला	स

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect