मधुरैरपि भूयसा स मेध्यैः
प्रथमं प्रत्युत वारिभिर्दिदीपे ।
पवमानसखस्ततः क्रमेण
प्रणयक्रोध इवाशमद्विवादैः ॥
मधुरैरपि भूयसा स मेध्यैः
प्रथमं प्रत्युत वारिभिर्दिदीपे ।
पवमानसखस्ततः क्रमेण
प्रणयक्रोध इवाशमद्विवादैः ॥
प्रथमं प्रत्युत वारिभिर्दिदीपे ।
पवमानसखस्ततः क्रमेण
प्रणयक्रोध इवाशमद्विवादैः ॥
मल्लिनाथः
मधुरैरिति ॥ इतीत्थं पवत इति पवमानो वायुः । `पूङ्यजोः शानन्` (अष्टाध्यायी ३.२.१२८ ) । तस्य सखा पवमानसखः अग्निः । `राजाहःसखिभ्यष्टच्` (५।४। ९१)। मैत्रीमात्रविवक्षायामयं निर्देशः । स्वसहकारिणी मैत्रीति नियमात्सहकारिस्वाविवक्षायां वैपरीत्याबहुव्रीहौ तु न समासान्तः । स्वामी तु `रोहिताश्वो वायुसखः` इत्यसमासान्तपाठेन बहुव्रीहिमाह । अत्रापि तथा पाठे न कश्चिदुपद्रवः । सोऽग्निः मधुरैः प्रियैरपि विवादैर्विविधवाक्यैः प्रणयक्रोधः प्रणयप्रयुक्तकोप इव शिशु० ४४&#३२; शिशुपालवधे मधुरैः स्वादुभिः । अनुद्दीपकैरित्यर्थः । मेध्यमवभवैः । `दिगादिभ्यो यत्` (अष्टाध्यायी ४.३.५४ ) । वारिभिः प्रथमं वैपरीत्येनापि `प्रत्युतेति वैपरीत्ये` इति गणव्याख्याने । भूयसा अत्यन्तम् । भृशमित्यर्थः । दिदीपे प्रजज्वाल । ततः क्रमेणाशमच्छान्तोऽभूत् । शाम्यतेर्लुंङि पुषादित्वाञ्चलेरङादेशः । जलाहतोऽग्निज्वलितो नश्यति, प्रणयकोपोऽपि प्रियैः भृशायित्वा शाम्यतीति प्रसिद्धम् । उपमा
छन्दः
औपच्छन्दसिक
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | धु | रै | र | पि | भू | य | सा | स | मे | ध्यैः | |
| प्र | थ | मं | प्र | त्यु | त | वा | रि | भि | र्दि | दी | पे |
| प | व | मा | न | स | ख | स्त | तः | क्र | मे | ण | |
| प्र | ण | य | क्रो | ध | इ | वा | श | म | द्वि | वा | दैः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.