पृथुदर्विभृतस्ततः फणीन्द्रा
विषमाशीभिरनारतं वमन्तः ।
अभवन्युगपद्विलोलजिह्वा-
युगलीढोभयसृक्कभागमाविः ॥

मल्लिनाथः पृथ्विति ॥ ततो भुजगास्वप्रयोगानन्तरं पृथुदर्विभृतः । महाफणाधारिण इत्यर्थः । अत एव `दर्वीकरो दीर्घपृष्ठ` इत्यत्र दुर्वीरूपः फण एव करो हस्तो यस्य प्रहारादाविति व्याख्यातम् । आशीभिर्दष्ट्राभिः । `आशी उरगदंष्ट्रायाम्` इति वैजयन्ती । अनारतमश्रान्तं विषं वमन्त उद्दिरन्तः फणीन्द्रा महासर्पाः विलोलेश्चञ्चलैर्जिह्वायुगैर्लीढावास्वादितावुभौ सृक्कभागावोष्ठप्रान्तदेशौ यस्मिन्कर्मणि तत्तथा । `प्रान्तावोष्टस्य सक्कणी` इत्यमरः । आविरभवन् । अत्र `उभादुदात्तो नित्यम्` (अष्टाध्यायी ५.२.४४ ) इति नित्यग्रहणसामर्थ्यावृत्तिविषये उभशब्दस्य स्थानेऽप्युभयशब्दस्यैव प्रयोगः उभयपुत्र इत्यादिप्रयोगसिद्धेरिति कव्युक्तमस्माभिः प्रकटितं बहुधा संजीविन्यां घण्टापथे सर्वंकषायां च तत्र तत्र । स्वभावोक्तिरलंकारः
छन्दः औपच्छन्दसिक
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२
पृ थु द र्वि भृ त स्त तः फ णी न्द्रा
वि ष मा शी भि र ना र तं व म न्तः
अ भ व न्यु ग प द्वि लो ल जि ह्वा
यु ग ली ढो भ य सृ क्क भा ग मा विः

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

A profound philosophical dialogue between the warrior Arjuna and his charioteer, Lord Kṛṣṇa, on the battlefield about duty and devotion
कुमारसंभवम् कालिदासः

A Mahākāvya depicting the penance of Pārvatī, her union with Śiva, and the subsequent birth of the warrior-god Kārttikeya
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.

Resources
Connect