मल्लिनाथः
संप्रतीति ॥ संप्रति मुसलपाणिना बलभद्रेण । केवलं शूरेणेति ध्वनिः । उक्ते सति वक्तुमसांप्रतमयुक्तम् । साधूक्तत्वादभ्याससमानयोगक्षेमप्रसङ्गादिति ध्वनिः । सांप्रतशब्दस्यार्हार्थत्वात्तद्योगे `शकघृष-` (अष्टाध्यायी ३.४.६५ ) , इत्यादिना तुमुन् । तथा हि लेख्येन पुत्रेणार्थे वाच्ये निर्धारिते निर्णीते सति वाचिकं व्याहृतार्थां वाचम् । संदेशवचनमित्यर्थः । `संदेशवाग्वाचिकं स्यात्` इत्यमरः । `वाचो व्याहृतार्थायाम्` (अष्टाध्यायी ५.४.३५ ) इति ठक् । उक्त्वा खलु । न वाच्यं खल्वित्यर्थः । खलुराद्यः प्रतिषेधे, अन्यो वाक्यालंकारे, `निषेधवाक्यालंकारजिज्ञासानुनये खलु` इत्युभयत्राप्यमरः । `अलंखल्वोः प्रतिषेधयोः प्राचां क्त्वा` (अष्टाध्यायी ३.४.१८ ) इति क्र्त्वाप्रत्ययः । इह `न पादादौ खल्वादयः` इति निषेधस्योद्वेजकाभिप्रायत्वात् , नञर्थखलुशब्दस्यानुद्वेजकत्वात् नञ्वदेव पादादौ प्रयोगे न दुष्यतीत्यनुसंधेयम् । लिखितार्थे वाचिकमिव बलोक्ते मदुक्तिरनवकाशेति वाक्यार्थप्रतिबिम्बकरणात् । स्पष्टस्तावद्दृष्टान्तः । स्तुतिव्याजेन निन्दावगमाद्व्याजस्तुतिश्च । लक्षणं चाग्रे वक्ष्यते
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| सं | प्र | त्य | सां | प्र | तं | व | क्तु |
| मु | क्ते | मु | स | ल | पा | णि | ना |
| नि | र्धा | रि | ते | र्ऽथे | ले | खे | न |
| ख | लू | क्त्वा | ख | लु | वा | चि | कम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.