मल्लिनाथः
निपातितेति ॥ निपातिता वीरशय्यां गमिताः सुहृदादयो यत्र तत्तथोक्तम् । अभिमुखबन्धोरपि रणे वध्यत्वादिति भावः । अन्यत्र निपातिताः लक्षणाभावे शब्दसाधुत्वाय सूत्रकृता सूत्रस्वरूपेणोच्चारिताः सुहृदादिशब्दा यत्र तदित्यर्थः । अत एव तत्समराजिरं रणाङ्गणम् । पाणिनिना प्रोक्तं पाणिनीयमष्टाध्यायीव्याकरणमिव । तेन प्रोक्तम्` (अष्टाध्यायी ४.३.१०१ ) इति छप्रत्ययः । धीरैर्धृष्टैरेवालोकि दृष्टम् । उभयत्रापि धीरैर्दुरवगाहत्वादिति भावः । शोभनं हृदयं यस्य स सुहृत् । `सुहृद्दुहृदौ मित्रामित्रयोः` (अष्टाध्यायी ५.४.१५० ) इति हृदयशब्दस्य हृद्भावो निपातितः । स्वमस्यास्तीति स्वामी ईश्वरः । `स्वामिन्नैश्वर्ये` (अष्टाध्यायी ५.२.१२६ ) इति मत्वर्थीयनिपातः । `पितुर्धाता पितृव्यः स्यान्माता तु मातुलः` इत्यमरः । `पितृव्यमातुलमातामहपितामहाः` (अष्टाध्यायी ४.२.३६ ) इति व्यडुलजन्तनिपाताः । बिभर्तीति भ्राता । नप्तृनेष्ट्रादिसूत्रादौणादिको निपातः
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नि | पा | ति | त | सु | हृ | त्स्वा | मि | |
| पि | तृ | व्य | भ्रा | तृ | मा | तु | लम् | |
| पा | णि | नी | य | मि | वा | व | लो | |
| कि | धी | रै | स्त | त्स | म | रा | जि | रम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.