संक्रीडन्ती तेजिताश्वस्य रागा-
दुद्यम्यारामग्रकायोत्थितस्य ।
रंहोभाजामक्षधूः स्यन्दनानां
हाहाकारं प्राजितुः प्रत्यनन्दत् ॥

मल्लिनाथः संक्रीडन्तीति ॥ संक्रीडन्ती संघर्षात्कूजन्ती। `समोऽकूजने च वक्तव्यम्` (वा०) इति वचनात्कूजने `क्रीडोऽनुसंपरिभ्यश्च` (१॥३।२१) इति नात्मनेपदम् । रंहोभाजां वेगभाजां स्यन्दनानां रथानामक्षस्य चकाधारकाष्टस्य धूरग्रमक्षधूः । `अक्षं रथाङ्ग आधारे` इति वैजयन्ती । `अनक्षे` इति निषेधात् `ऋक्पू:-` (अष्टाध्यायी ५.४.७४ ) इत्यादिना न समासान्तः । रागात् आरां प्रतोदमुद्यम्य तेजिता उत्साहिता अश्वा येन तस्य अग्रं चासौ कायश्च स उत्थितो यस्य तस्य । उत्थितपूर्वकायस्येत्यर्थः । आहितान्यादित्वात्साधुः । प्राजितुः सारथेः । `नियन्ता प्राजिता यन्ता सूतः क्षत्ता च सारथिः` इत्यमरः । हाहाकारसुत्साहवर्धनार्थं हाहाशब्दम् । एवकार इत्यत्रैवग्रहणस्योपलक्षणत्वादन्यत्रापि यथादर्शनं शब्दनिर्देशात्कारप्रत्ययः । अथवा हाहाकारं हाहाकरणम् । भावे घञ् प्रत्ययः । प्रत्यनन्दत् साधु साध्वित्यन्वमोदत । किमित्युत्प्रेक्षा

छन्दः शालिनी [११: मततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
सं	क्री	ड	न्ती	ते	जि	ता	श्व	स्य	रा	गा
दु	द्य	म्या	रा	म	ग्र	का	यो	त्थि	त	स्य
रं	हो	भा	जा	म	क्ष	धूः	स्य	न्द	ना	नां
हा	हा	का	रं	प्रा	जि	तुः	प्र	त्य	न	न्दत्
म			त			त			ग	ग

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect